एकभन्दा धेरै मानिसको समुदाय र त्यसअन्तर्गत रहेका मानवीय सम्बन्धहरूको सञ्जाललाई समाज भनिन्छ । समाज मानिसहरूको पारस्परिक सम्बन्ध र आवश्यकताका आधारमा सङ्गठित भएको हुन्छ ।

समाजमा सबै मानिसको आर्थिक अवस्था, सामाजिक प्रतिष्ठा, संस्कृति, जातीय पृष्ठभूमि, धर्म, पेसा, शिक्षा तथा अवसर समान हुँदैनन् । यिनै विविधता र असमानताका कारण समाजमा विभिन्न वर्गहरूको निर्माण हुन्छ ।

वर्ग निर्माणका सम्बन्धमा विभिन्न समाजशास्त्री तथा अर्थशास्त्रीहरूको विचार फरक–फरक रहेको पाइन्छ । समाजमा अत्यधिक वर्गीय विभाजन हुँदा विभिन्न सामाजिक, आर्थिक तथा राजनीतिक समस्या उत्पन्न हुन सक्छन् ।

समाजमा पछाडि परेका तथा वञ्चितीकरणमा परेका वर्गको अवस्था सुधार गरी उनीहरूलाई समान अवसर, अधिकार, सम्मान र सहभागिता उपलब्ध गराउने प्रक्रियालाई सामाजिक रूपान्तरणसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ ।

नेपालमा सामाजिक रूपान्तरणका लागि विभिन्न संवैधानिक, कानुनी, नीतिगत तथा कार्यक्रमगत प्रयास भएका छन् । प्रमुख उपायहरू निम्नानुसार छन् :

सामाजिक आधार वर्ग विभाजनको महत्त्वपूर्ण आधार हो, किनभने समान जाति, धर्म, संस्कृति, पद तथा सामाजिक स्तर भएका मानिसहरूलाई समाजले एउटै समूह वा वर्गका रूपमा हेर्न सक्छ भने फरक सामाजिक स्तर भएका मानिसहरू अर्को वर्गमा पर्न सक्छन् ।

सामाजिक वर्ग स्थायी भने हुँदैन । व्यक्तिको शिक्षा, आय, पेसा, सामाजिक प्रतिष्ठा तथा अवसरमा परिवर्तन आएपछि वर्गीय अवस्था पनि परिवर्तन हुन सक्छ । तर आर्थिक वर्गको तुलनामा सामाजिक वर्गमा परिवर्तन आउन कहिलेकाहीँ बढी समय लाग्न सक्छ ।