सामान्य अर्थमा वृद्धि भन्नाले कुनै वस्तुको आकार, मात्रा वा परिमाणमा थप हुनु बुझिन्छ । वृद्धि मुख्यतः परिमाणात्मक परिवर्तन हो र यसलाई मापन गर्न सकिन्छ ।

त्यसैगरी आर्थिक वृद्धि भन्नाले कुनै निश्चित अवधिमा देशको वास्तविक उत्पादन, आय तथा आर्थिक क्रियाकलापको परिमाणमा हुने वृद्धि बुझिन्छ । स्रोत सामग्रीमा आर्थिक वृद्धिलाई कुल राष्ट्रिय आय, कुल उत्पादन, कुल रोजगारी, कुल उपभोग, बजार माग, निर्यात, बचत तथा लगानीको आकारमा हुने वृद्धिसँग सम्बन्धित गरिएको छ ।

आर्थिक वृद्धिका तीन आवश्यक तत्त्व :

आर्थिक विकास भन्नाले आर्थिक वृद्धिसँगै नागरिकको जीवनस्तर, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, उत्पादन क्षमता, पूर्वाधार, समानता तथा सामाजिक कल्याणमा आउने सकारात्मक गुणात्मक र परिमाणात्मक परिवर्तनलाई बुझिन्छ ।

आर्थिक वृद्धि मुख्यतः उत्पादन र आयको परिमाण वृद्धिसँग सम्बन्धित हुन्छ भने आर्थिक विकासले उत्पादन तथा आयसँगै मानिसको जीवनको गुणस्तरमा आएको सुधारलाई पनि समेट्छ ।

प्रस्तुत स्रोत सामग्रीमा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर निम्नानुसार उल्लेख गरिएको छ :

सामान्य अर्थमा मानव विकास भन्नाले मानिसको सर्वाङ्गीण विकासलाई बुझिन्छ । मानिसलाई जन्मदेखि जीवनभर गुणस्तरीय तथा सम्मानजनक जीवनयापन गर्न आवश्यक अवसर, क्षमता र सुविधाको विस्तार मानव विकाससँग सम्बन्धित हुन्छ ।

गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य, स्वच्छ वातावरण, पौष्टिक खाना, सुरक्षित आवास, अधिकार, सामाजिक सम्मान, संस्कृति तथा अवसरमा पहुँच मानव विकासका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन् ।

मानव विकासको उद्देश्य राज्यले सबै कुरा प्रत्यक्ष रूपमा उपलब्ध गराउनु मात्र होइन, व्यक्तिलाई आफ्नो जीवनका आवश्यक अवसर प्राप्त गर्न सक्षम बनाउनु पनि हो ।

मानव विकास भनेको मानिसको जीवनमा समृद्धि, अवसर र छनोटको दायरा बढाउनु हो । यसले केवल अर्थतन्त्रको समृद्धिलाई नभई मानिसले कस्तो जीवन बिताइरहेको छ भन्ने पक्षलाई केन्द्रमा राख्छ ।

स्रोत सामग्रीअनुसार UNDP ले सन् १९९० देखि मानव विकास मापनका लागि मुख्यतः तीन सूचकलाई महत्त्व दिएको छ :

मानव विकास सूचकाङ्कको वर्गीकरण :

दिगो विकास भन्नाले वर्तमान पुस्ताको आवश्यकता पूरा गर्दा भावी पुस्ताले आफ्ना आवश्यकता पूरा गर्न सक्ने क्षमतामा असर नपर्ने गरी गरिने दीर्घकालीन तथा सन्तुलित विकासलाई बुझिन्छ ।

दिगो विकासमा उपलब्ध प्राकृतिक साधन–स्रोतको उपयोगसँगै तिनको संरक्षणमा पनि जोड दिइन्छ । उत्पादन, उपभोग, सामाजिक कल्याण तथा वातावरणीय सन्तुलनबीच उचित सम्बन्ध कायम गरी विकासलाई दीर्घकालसम्म टिकाइराख्नु यसको मुख्य उद्देश्य हो ।

दिगो विकासका तीन मुख्य आयाम :

दिगो विकासका पाँच प्रमुख स्तम्भलाई पृथ्वी, मानव, समृद्धि, शान्ति र साझेदारीका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ ।

दिगो विकासलाई कार्यान्वयन गर्न नेपाल सरकारले संस्थागत विकास, वातावरण संरक्षण, प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण, प्रदूषण नियन्त्रण तथा जनचेतना अभिवृद्धिसम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।