पुँजी, प्रविधि, वस्तु तथा सेवाको अन्तर्राष्ट्रिय सीमापार हुने खरिद–बिक्री तथा प्रवाहलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार वा वैदेशिक व्यापार भनिन्छ ।

परापूर्वकालदेखि नै विश्वका विभिन्न देशबीच व्यापारका विभिन्न स्वरूप अभ्यासमा रहेका छन् । वर्तमान समयमा व्यापारलाई आर्थिक विकास तथा समृद्धिको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा लिइन्छ ।

वैदेशिक व्यापारका प्रमुख उद्देश्यहरू :

निश्चित अवधिमा कुनै देशले गरेको वस्तुको निर्यात मूल्य र आयात मूल्यबीचको अन्तर वा सम्बन्धलाई व्यापार सन्तुलन भनिन्छ ।

देशले विदेशमा वस्तु निर्यात गर्दा विदेशी मुद्रा प्राप्त गर्छ भने विदेशबाट वस्तु आयात गर्दा विदेशी मुद्रा भुक्तानी गर्नुपर्छ । यसरी वस्तुको आयात र निर्यातबाट हुने मुद्रा आगमन तथा बहिर्गमनबीचको अवस्थाले व्यापार सन्तुलनलाई जनाउँछ ।

कुनै देशको निर्यातबाट प्राप्त हुने आम्दानीभन्दा आयातका लागि गरिने खर्च बढी हुने अवस्थालाई व्यापार घाटा भनिन्छ ।

अर्थात् निर्यातको आकार अपेक्षाकृत कम हुनु र आयातको आकार निरन्तर बढ्दै जानु व्यापार घाटाको मुख्य अवस्था हो ।

व्यापार घाटा बढ्ने प्रमुख अवस्था :

नेपालको सन्दर्भमा पेट्रोलियम पदार्थलगायतका वस्तुको आयातमा ठूलो रकम खर्च हुने तथा निर्यातको आधार तुलनात्मक रूपमा कमजोर हुँदा व्यापार घाटाको समस्या देखिने गरेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

नेपालको वैदेशिक व्यापारको इतिहास आधुनिक नेपालको निर्माणभन्दा पनि पुरानो रहेको छ । नेपालको एकीकरण हुनुभन्दा अगाडिदेखि नै भारतका उत्तरी क्षेत्र तथा चीनको तिब्बतसँग व्यापारिक गतिविधि सञ्चालन भएको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

दुई वा दुईभन्दा बढी देशबीच हुने वस्तु तथा सेवाको व्यापारलाई वैदेशिक व्यापार भनिन्छ । कुनै पनि देशको आर्थिक विकासमा वैदेशिक व्यापारको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने भएकाले देशहरूले आफ्नो व्यापारिक सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएका छन् ।

स्रोत सामग्रीमा उपलब्ध तथ्याङ्कले नेपालको व्यापारमा निर्यातको हिस्सा घट्दै गएको र आयातको हिस्सा बढ्दै गएको प्रवृत्ति देखाएको छ ।

वैदेशिक व्यापारको संरचनामा कुनै देशले आयात तथा निर्यात गर्ने वस्तुका प्रकार र तिनको कारोबार मूल्य समावेश हुन्छ ।

अर्थात् कुन प्रकारका वस्तु कति मूल्यमा विदेशमा निर्यात गरियो र कुन वस्तु कति मूल्यमा विदेशबाट आयात गरियो भन्ने विवरणले व्यापार संरचना देखाउँछ ।