पाठ ९
भूगोल र सामाजिक जीवनमा सूचना प्रविधि
१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
ग्राफ र रेखाचित्रबिचको फरक उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।
तथ्य तथा सूचनालाई सरल र दृश्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने चित्रात्मक माध्यमलाई रेखाचित्र भनिन्छ । सामान्यतया ग्राफमा वस्तु र परिमाणबिचको सम्बन्धलाई X र Y अक्षको सहायताले चित्रण गरिन्छ ।
रेखाचित्रमा दृश्यात्मक प्रविधिको प्रयोग गरी सूचना तथा तथ्यहरूको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गरिन्छ । कतिपय अवस्थामा ग्राफ र रेखाचित्रलाई एउटै अर्थमा प्रयोग गरिएको पाइए पनि तिनको प्रस्तुतीकरण शैलीमा फरक हुन्छ ।
| आधार | ग्राफ | रेखाचित्र |
|---|---|---|
| प्रस्तुतीकरण | वस्तु र परिमाणबिचको सम्बन्ध X र Y अक्षको सहायताले देखाइन्छ । | सूचना वा तथ्यलाई दृश्यात्मक तथा प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ । |
| मुख्य उद्देश्य | समयअनुसार भएको परिवर्तन, वृद्धि वा कमी देखाउन उपयोगी हुन्छ । | विभिन्न तथ्यको तुलना तथा संक्षिप्त प्रस्तुतीकरण गर्न उपयोगी हुन्छ । |
| प्रयोग | तापक्रम, वर्षा, उत्पादन आदिमा समयअनुसार आएको परिवर्तन देखाउन । | तथ्याङ्कलाई स्तम्भ, वृत्त, धर्का आदि स्वरूपमा देखाउन । |
| उदाहरण | रेखा ग्राफ | स्तम्भ रेखाचित्र, चक्र चार्ट आदि |
यसरी ग्राफ तथा रेखाचित्र दुवैले तथ्य र विचारलाई संक्षिप्त तथा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्न सहयोग गर्छन् । वस्तुहरूको तुलना गर्न, अन्तर छुट्याउन तथा समयअनुसार आएको परिवर्तन देखाउन यिनको प्रयोग गरिन्छ ।
कम्प्युटरबाट चार्ट बनाउने तरिका बताउनुहोस् ।
कम्प्युटरमा MS Excel प्रयोग गरी चार्ट बनाउन निम्न चरणहरू अपनाउन सकिन्छ :
तथ्याङ्क चयन गर्ने
वर्कसिटमा रहेको तथ्याङ्कमध्ये चार्टमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने भागलाई आवश्यकता अनुसार चयन (Select) गर्नुपर्छ ।
Insert मेनुमा जाने
MS Excel को माथिल्लो भागमा रहेको Insert मेनु वा ट्याबमा क्लिक गर्नुपर्छ ।
Chart समूह चयन गर्ने
Insert ट्याबभित्र रहेको Charts समूहबाट आवश्यक चार्टको प्रकार चयन गर्नुपर्छ ।
Column Chart छनोट गर्ने
स्तम्भ चार्ट बनाउन Column विकल्पमा क्लिक गरी उपलब्ध डिजाइनमध्ये आवश्यकता अनुसारको चार्ट चयन गर्नुपर्छ ।
थप जानकारी
आवश्यकता अनुसार Column Chart बाहेक Line Chart, Pie Chart, Bar Chart लगायत अन्य प्रकारका चार्ट पनि चयन गरी तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.