Class 12 Social एकाइ ५ पाठ ९ Notes

एकाइ ५

पाठ ९

भूगोल र सामाजिक जीवनमा सूचना प्रविधि

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :

ग्राफ र रेखाचित्रबिचको फरक उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तरः

तथ्य तथा सूचनालाई सरल र दृश्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने चित्रात्मक माध्यमलाई रेखाचित्र भनिन्छ । सामान्यतया ग्राफमा वस्तु र परिमाणबिचको सम्बन्धलाई X र Y अक्षको सहायताले चित्रण गरिन्छ ।

रेखाचित्रमा दृश्यात्मक प्रविधिको प्रयोग गरी सूचना तथा तथ्यहरूको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गरिन्छ । कतिपय अवस्थामा ग्राफ र रेखाचित्रलाई एउटै अर्थमा प्रयोग गरिएको पाइए पनि तिनको प्रस्तुतीकरण शैलीमा फरक हुन्छ ।

आधार ग्राफ रेखाचित्र
प्रस्तुतीकरण वस्तु र परिमाणबिचको सम्बन्ध X र Y अक्षको सहायताले देखाइन्छ । सूचना वा तथ्यलाई दृश्यात्मक तथा प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ ।
मुख्य उद्देश्य समयअनुसार भएको परिवर्तन, वृद्धि वा कमी देखाउन उपयोगी हुन्छ । विभिन्न तथ्यको तुलना तथा संक्षिप्त प्रस्तुतीकरण गर्न उपयोगी हुन्छ ।
प्रयोग तापक्रम, वर्षा, उत्पादन आदिमा समयअनुसार आएको परिवर्तन देखाउन । तथ्याङ्कलाई स्तम्भ, वृत्त, धर्का आदि स्वरूपमा देखाउन ।
उदाहरण रेखा ग्राफ स्तम्भ रेखाचित्र, चक्र चार्ट आदि
उदाहरणः कुनै स्थानको १२ महिनाको तापक्रममा भएको परिवर्तनलाई रेखा ग्राफबाट देखाउन सकिन्छ भने विभिन्न प्रदेशको उत्पादनको तुलना स्तम्भ रेखाचित्रबाट देखाउन सकिन्छ ।

यसरी ग्राफ तथा रेखाचित्र दुवैले तथ्य र विचारलाई संक्षिप्त तथा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्न सहयोग गर्छन् । वस्तुहरूको तुलना गर्न, अन्तर छुट्याउन तथा समयअनुसार आएको परिवर्तन देखाउन यिनको प्रयोग गरिन्छ ।

कम्प्युटरबाट चार्ट बनाउने तरिका बताउनुहोस् ।

उत्तरः

कम्प्युटरमा MS Excel प्रयोग गरी चार्ट बनाउन निम्न चरणहरू अपनाउन सकिन्छ :

तथ्याङ्क चयन गर्ने

वर्कसिटमा रहेको तथ्याङ्कमध्ये चार्टमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने भागलाई आवश्यकता अनुसार चयन (Select) गर्नुपर्छ ।

Insert मेनुमा जाने

MS Excel को माथिल्लो भागमा रहेको Insert मेनु वा ट्याबमा क्लिक गर्नुपर्छ ।

Chart समूह चयन गर्ने

Insert ट्याबभित्र रहेको Charts समूहबाट आवश्यक चार्टको प्रकार चयन गर्नुपर्छ ।

Column Chart छनोट गर्ने

स्तम्भ चार्ट बनाउन Column विकल्पमा क्लिक गरी उपलब्ध डिजाइनमध्ये आवश्यकता अनुसारको चार्ट चयन गर्नुपर्छ ।

थप जानकारी

आवश्यकता अनुसार Column Chart बाहेक Line Chart, Pie Chart, Bar Chart लगायत अन्य प्रकारका चार्ट पनि चयन गरी तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।

Discussion

Share a helpful question, idea, or explanation with other students.

Leave a Comment

Write a clear question, answer, or helpful explanation.
Your email will not be published.

Download Our Offline App

Study class-wise notes even when internet is not available. Get the app from Play Store.

Nepal eNotes offline app preview
Get it on Google Play