पाठ ७
विपत्का कारण र प्रभाव
१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
प्राकृतिक विपत्का कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
प्राकृतिक विपत्का प्रमुख कारणहरू निम्नानुसार छन् :
भूपरिस्थिति
नेपालको भौगोलिक अवस्थिति भारतीय र तिब्बती प्लेट जोडिएको क्षेत्रमा रहेको छ । पृथ्वीभित्रको अत्यधिक ताप र चापका कारण भूकम्पको जोखिम रहन्छ । त्यस्तै धरातल ठाडो तथा भिरालो भएकाले बाढी, भू-स्खलन र पहिरो जस्ता प्रकोपको सम्भावना बढी हुन्छ ।
अनियमित वर्षा
मौसममा आउने परिवर्तनका कारण समयमा वर्षा नहुने, अतिवृष्टि, अनावृष्टि तथा खण्डवृष्टि हुने गर्छ । यसले बाढी, पहिरो, खडेरी तथा अन्य विपत्का घटनाको जोखिम बढाउँछ ।
जलवायु परिवर्तन
जलवायु परिवर्तनका कारण वायुमण्डलको तापक्रम बढिरहेको छ । यसबाट सुक्खा, खडेरी, बाढी तथा प्रतिकूल मौसमी विपत्को सम्भावना बढ्दै गएको छ ।
हिमताल फुट्ने जोखिम
जलवायु परिवर्तनको असर उच्च हिमाली क्षेत्रमा समेत परेको छ । तापक्रम वृद्धिका कारण हिउँ पग्लेर हिमतालमा पानीको मात्रा बढ्दा हिमताल फुट्ने र आकस्मिक बाढी आउने जोखिम बढ्छ ।
यस्तो बाढीले हिमाली तथा पहाडी क्षेत्र मात्र नभई तलका तराई क्षेत्रको जनजीवनमा समेत गम्भीर असर पार्न सक्छ ।
विपत्ले मानवीय जीवनमा पार्ने प्रभावहरूको सूची तयार पार्नुहोस् ।
तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धि, सहरीकरण, वातावरणीय ह्रास, वायु तथा पानीका स्रोतहरूको प्रदूषणले विपत्को जोखिमलाई बढाइरहेका छन् । त्यस्तै कमजोर प्रविधि, गुणस्तरहीन निर्माण सामग्री, जनचेतनाको कमी, स्थानीय ज्ञान तथा सिपको उपेक्षा, भू-उपयोग नीति कार्यान्वयन नहुनु, राजनीतिक द्वन्द्व तथा बसाइँसराइले पनि विपत्का घटनालाई थप गम्भीर बनाउन सक्छन् ।
विपत्ले मानवीय जीवनमा निम्न प्रभावहरू पार्छ :
मानवीय क्षति
विपत्का कारण मानिसको मृत्यु, घाइते, बेपत्ता तथा विस्थापित हुने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ ।
धनसम्पत्तिको क्षति
घर, भवन, सडक, पुल, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था तथा अन्य भौतिक पूर्वाधारमा ठूलो क्षति हुन सक्छ ।
कृषि उत्पादनमा असर
खेतबारी, बाली, पशुपन्छी तथा उत्पादनका साधन नष्ट हुँदा कृषि उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्छ ।
जीविकोपार्जनमा समस्या
रोजगारी तथा उत्पादनका साधनमा क्षति हुँदा मानिसको आम्दानी घट्छ र दैनिक जीवन चलाउन कठिनाइ हुन्छ ।
गरिबी बढ्न सक्छ
मानवीय क्षति वा उत्पादनका साधन नष्ट हुँदा परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर भई गरिबी बढ्न सक्छ ।
वातावरणीय सन्तुलनमा असर
वन, जमिन, जलस्रोत तथा प्राकृतिक वातावरणमा क्षति हुँदा वातावरणीय सन्तुलनमा नकारात्मक असर पर्छ ।
पुनर्निर्माणको आर्थिक भार
क्षतिग्रस्त संरचनाको निर्माण, पुनर्निर्माण तथा जीर्णोद्धारका लागि ठूलो आर्थिक स्रोत आवश्यक पर्छ ।
प्राकृतिक स्रोतमा दबाब
विपत्पछि जीवन धान्नका लागि प्राकृतिक साधनस्रोतको अत्यधिक उपयोग वा अतिक्रमण हुन सक्छ, जसले भविष्यको जोखिम अझ बढाउन सक्छ ।
कोभिड–१९ ले तपाईंको पठनपाठनमा पारेको प्रभावको अनुभवलाई १० बुँदामा लेख्नुहोस् ।
कोभिड–१९ ले मेरो पठनपाठनमा पारेका प्रमुख प्रभावहरू निम्नानुसार छन् :
समयमा नियमित पठनपाठन सञ्चालन हुन सकेन ।
विद्यालय बन्द हुँदा घरमै बसेर अध्ययन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो ।
डिजिटल माध्यमबाट पठनपाठन गर्दा भौतिक कक्षाजस्तो प्रभावकारी अनुभूति भएन ।
इन्टरनेट, मोबाइल वा कम्प्युटरको अभाव भएका विद्यार्थीलाई अध्ययनमा कठिनाइ भयो ।
परीक्षा निर्धारित समयमा सञ्चालन हुन नसक्दा शैक्षिक तालिका प्रभावित भयो ।
आफ्नो भविष्य र अध्ययनबारे चिन्ता बढ्दा मानसिक तनाव उत्पन्न भयो ।
लामो समय घरमै बस्दा पढाइप्रतिको रुचि र नियमित अध्ययन गर्ने बानीमा कमी आयो ।
कोरोना संक्रमणको डर, त्रास र भयका कारण अध्ययनमा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ भयो ।
परिवारको आम्दानीको स्रोत प्रभावित हुँदा विद्यालय शुल्क तथा अन्य शैक्षिक खर्च व्यवस्थापन गर्न कठिनाइ भयो ।
शिक्षक तथा साथीहरूसँग प्रत्यक्ष भेटघाट र छलफल नहुँदा सिकाइ, समूहकार्य तथा सामाजिक अन्तरक्रिया प्रभावित भयो ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.