पाठ २
तथ्याङ्क र अनुसन्धान
१. तलका प्रश्नहरूको अति छोटो उत्तर दिनुहोस् :
तथ्याङ्क भनेको के हो ? उदाहरण दिनुहोस् ।
तथ्याङ्क भन्नाले कुनै पनि विषयसम्बन्धी जानकारी, आँकडा, तथ्य, चित्र, सङ्केत वा विवरणलाई बुझिन्छ । तथ्याङ्क मुख्यतः दुई प्रकारका हुन्छन्— परिमाणात्मक र गुणात्मक ।
यस्ता तथ्याङ्कलाई सङ्ख्यामा व्यक्त गर्न सकिन्छ । जस्तैः ५ किलोग्राम तौल, १० मिटर लम्बाइ, १००० रुपियाँ आम्दानी वा खर्च आदि ।
यस प्रकारको तथ्याङ्कले गुण वा विशेषताहरू दर्शाउँछ । यस्तो तथ्याङ्क अन्तर्वार्ता, प्रश्नावली वा अवलोकनबाट सङ्कलन गर्न सकिन्छ ।
अनुसन्धान भनेको के हो ?
अनुसन्धान भनेको कुनै पनि विषयको व्यवस्थित तथा वैज्ञानिक रूपमा नयाँ ज्ञानको खोजी गर्ने विधि हो । यसले व्यक्तिमा भएको ज्ञान र बुझाइलाई विस्तार गर्ने कार्य गर्दछ ।
तथ्याङ्कका स्रोतहरू कति प्रकारका छन् ?
तथ्याङ्कका स्रोतहरू मुख्यतः दुई प्रकारका छन्— प्राथमिक स्रोत र द्वितीय स्रोत ।
१. प्राथमिक स्रोत
कुनै पनि अध्ययन गर्ने व्यक्ति वा समूहले आफैँ प्रत्यक्ष रूपमा सङ्कलन गरेको तथ्याङ्कलाई प्राथमिक स्रोतबाट प्राप्त तथ्याङ्क भनिन्छ । सर्वेक्षण, अन्तर्वार्ता, क्षेत्रभ्रमण तथा अवलोकन आदि प्राथमिक स्रोतका उदाहरण हुन् ।
२. द्वितीय स्रोत
अनुसन्धानकर्ताबाहेक अन्य व्यक्ति वा संस्थाले पहिले नै सङ्कलन गरेर राखेको तथ्याङ्कलाई द्वितीय स्रोतबाट प्राप्त तथ्याङ्क भनिन्छ । जनगणना, पुस्तक, पत्रपत्रिका, इन्टरनेट आदि यसका उदाहरण हुन् ।
परिमाणात्मक तथ्याङ्क तथा गुणात्मक तथ्याङ्कको उदाहरणसहित परिचय दिनुहोस् ।
तथ्याङ्कलाई मुख्यतः दुई भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ—परिमाणात्मक तथ्याङ्क र गुणात्मक तथ्याङ्क ।
१. परिमाणात्मक तथ्याङ्क
परिमाणात्मक तथ्याङ्क भनेको परिमाण वा मात्रा बुझाउने तथ्याङ्क हो । यसलाई सङ्ख्यामा व्यक्त गर्न सकिन्छ । जस्तैः ५ किलोग्राम तौल, १० मिटर लम्बाइ, १००० रुपियाँ आम्दानी वा खर्च आदि ।
यस प्रकारको तथ्याङ्कको तथ्याङ्कशास्त्रीय तथा गणितीय विश्लेषण गर्न सकिन्छ ।
२. गुणात्मक तथ्याङ्क
गुणात्मक तथ्याङ्कले कुनै वस्तु, व्यक्ति वा अवस्थाका गुण, अनुभव तथा विशेषताहरू दर्शाउँछ । यसलाई अन्तर्वार्ता, प्रश्नावली वा अवलोकनबाट सङ्कलन गर्न सकिन्छ ।
वस्तुको गुणस्तर, व्यक्तिको अनुभव, मन पर्ने वा मन नपर्ने कुरा आदि गुणात्मक तथ्याङ्कका उदाहरण हुन् । यस्ता तथ्याङ्कलाई सामान्यतया प्रत्यक्ष रूपमा सङ्ख्यामा व्यक्त गर्न सकिँदैन ।
तथ्याङ्कका स्रोतहरू कति प्रकारका हुन्छन् ? उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।
तथ्याङ्कका स्रोतहरू प्राथमिक र द्वितीय गरी दुई प्रकारका हुन्छन् ।
(क) प्राथमिक स्रोत
प्राथमिक स्रोतबाट प्रत्यक्ष तथा वास्तविक तथ्याङ्क प्राप्त गर्न सकिन्छ । अध्ययन गर्ने व्यक्ति वा समूहले आफैँ सङ्कलन गरेको तथ्याङ्कलाई प्राथमिक स्रोतबाट प्राप्त तथ्याङ्क भनिन्छ ।
(ख) द्वितीय स्रोत
अनुसन्धानकर्ताबाहेक अन्य व्यक्ति वा संस्थाले पहिले नै सङ्कलन गरेर राखेका तथ्याङ्कलाई द्वितीय स्रोतबाट प्राप्त तथ्याङ्क भनिन्छ । यस्ता तथ्याङ्क प्रकाशित वा अप्रकाशित दुवै प्रकारका हुन सक्छन् ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.