Class 12 Social एकाइ ४ पाठ ४ Notes

एकाइ ४

पाठ ४

दैनिक जीवनमा दर्शनको उपयोगिता

तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :

दर्शन बौद्धिक साथसाथै प्रायोगिक विधा पनि हो, कसरी ? कारण उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तरः

दर्शन बौद्धिक साथसाथै प्रायोगिक विधा पनि हो । दर्शन केवल पठनपाठन गर्ने र दैनिक जीवनसँग सम्बन्ध नभएको विषय होइन । दर्शनमा चिन्तन पद्धतिका साथसाथै जीवन पद्धतिका लागि पनि मार्गनिर्देशन पाइन्छ ।

त्यसैले दर्शनको उपयोगिता बौद्धिक विचार-विमर्श तथा प्राज्ञिक चिन्तनमा मात्र सीमित नभई व्यावहारिक जीवनमा पनि रहेको हुन्छ । दर्शनमा मानव जीवनका व्यावहारिक पक्षसँग जोडिएका जिज्ञासा, अनुभव र अनुभूतिहरू पनि अध्ययनका विषयवस्तु हुन्छन् ।

दर्शनको उदय र विकास मानव जीवनका भोगाइबाट नै भएको हो । दर्शनअन्तर्गत विश्लेषण गरिने विषयवस्तुले मानव जीवनका विविध पक्षलाई थप स्पष्ट पार्छन् । दर्शनको अध्ययनले मानव जीवनको महत्त्व, कर्तव्य र लक्ष्यबारे स्पष्टता प्रदान गर्छ ।

दर्शनको व्यावहारिक महत्त्व

मानिसले थाहा पाएर वा नपाएर कुनै न कुनै दार्शनिक मान्यताका आधारमा आफ्नो दृष्टिकोण, मान्यता तथा धारणा निर्माण गरिरहेको हुन्छ । त्यसैले दर्शनले मानिसको दैनिक व्यवहार, निर्णय र जीवनशैलीमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्छ ।

दर्शनको व्यवस्थित अध्ययन नभएसम्म व्यक्तिलाई आफ्नो जीवनदर्शनबारे स्पष्टता नहुन सक्छ र ऊ विभिन्न अवस्थामा अन्योलमा पर्न सक्छ । दर्शनको अध्ययनले तथ्य पहिचान गर्ने, तर्क प्रयोग गर्ने तथा समालोचनात्मक विचार गर्ने क्षमता विकास गर्छ ।

यसरी आफ्नो जीवनदर्शनबारे स्पष्ट ज्ञान भएमा दैनिक जीवनका क्रियाकलाप तथा समस्या समाधानका लागि गरिने निर्णयहरू अझ सुसङ्गत, व्यवस्थित र नैतिक बन्न सक्छन् । त्यसैले दर्शन बौद्धिक मात्र नभई प्रायोगिक विधा पनि हो ।

दैनिक जीवनका क्रियाकलापसँग दर्शन कसरी सम्बन्धित हुन्छ ?

उत्तरः

दैनिक जीवनमा दर्शनको सान्दर्भिकतालाई विभिन्न आयामबाट हेर्न सकिन्छ । सामान्य दैनिक व्यवहारका लागि आवश्यक ज्ञानको स्रोत पनि कुनै न कुनै दर्शन वा जीवनदृष्टि हुन सक्छ ।

अरू मानिस, अन्य प्राणी तथा प्रकृतिप्रतिको हाम्रो व्यवहारको आधार पनि जीवनदर्शन हो । जस्तो जीवनदर्शन हुन्छ, त्यस्तै प्रकारका विचार, मूल्य, मान्यता र व्यवहार विकास हुने गर्छन् ।

सही र गलत छुट्याउन

दैनिक जीवनमा कुनै कार्य ठीक वा बेठीक, सही वा गलत हो भन्ने निर्णय गर्न दर्शनले दृष्टिकोण प्रदान गर्छ ।

व्यवहार निर्धारण गर्न

मानिस, समाज, अन्य प्राणी र प्रकृतिप्रति कस्तो व्यवहार गर्ने भन्ने विषयमा जीवनदर्शनले मार्गनिर्देशन गर्छ ।

निर्णय गर्न

विभिन्न परिस्थितिमा उचित विकल्प छनोट गर्न र सोच-विचार गरी निर्णय लिन दार्शनिक दृष्टिकोणले सहयोग गर्छ ।

यसरी दैनिक जीवनमा बनाइने दृष्टिकोण, निर्णय, व्यवहार र मूल्य-मान्यतामा व्यक्तिले अवलम्बन गरेको दर्शनको प्रत्यक्ष प्रभाव रहेको हुन्छ ।

दैनिक जीवनमा दर्शनको उपयोगिताका केही उदाहरणहरू दिनुहोस् ।

उत्तरः

दैनिक जीवनमा दर्शनको उपयोगिता विशेष गरी समस्या समाधान, निर्णय निर्माण, तार्किक सोच र व्यक्तित्व विकाससँग सम्बन्धित हुन्छ । दर्शनको अध्ययनबाट प्राप्त ज्ञान तथा सिपलाई विभिन्न व्यावहारिक क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

समस्या समाधानमा सहयोग

दैनिक जीवनमा उत्पन्न हुने समस्यालाई विभिन्न कोणबाट विश्लेषण गरी उपयुक्त समाधान खोज्न सहयोग गर्छ ।

उचित विकल्प छनोट गर्न

विभिन्न विकल्पमध्ये बढी उपयुक्त विकल्प छनोट गरी सुसूचित निर्णय लिन सक्ने क्षमता विकास गर्छ ।

सञ्चार दक्षता बढाउन

आफ्ना विचारलाई स्पष्ट, तार्किक र प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्ने क्षमता अभिवृद्धि गर्छ ।

लेखन तथा तर्क क्षमता विकास गर्न

विचारलाई व्यवस्थित रूपमा लेख्ने, तर्क प्रस्तुत गर्ने र प्रमाणका आधारमा निष्कर्ष निकाल्ने बानी विकास हुन्छ ।

उच्च शिक्षा र रोजगारीमा सहयोग

दर्शनको अध्ययनबाट विकसित विश्लेषणात्मक, तार्किक तथा समालोचनात्मक क्षमता उच्च शिक्षा र विभिन्न रोजगारीका अवसरमा उपयोगी हुन्छ ।

व्यक्तिगत निर्णयलाई नैतिक बनाउन

दैनिक जीवनमा गरिने निर्णयलाई नैतिक, जिम्मेवार र सुसङ्गत बनाउन दर्शनले मार्गनिर्देशन गर्छ ।

निष्कर्षः दर्शनको अध्ययनबाट प्राप्त सोच्ने, तर्क गर्ने, विश्लेषण गर्ने र निर्णय गर्ने विधिलाई दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यसैले दर्शनको उपयोगिता केवल शैक्षिक क्षेत्रमा मात्र नभई व्यक्तिको दैनिक व्यवहार, शिक्षा, रोजगारी र समग्र जीवन व्यवस्थापनमा समेत रहेको हुन्छ ।

Discussion

Share a helpful question, idea, or explanation with other students.

Leave a Comment

Write a clear question, answer, or helpful explanation.
Your email will not be published.

Download Our Offline App

Study class-wise notes even when internet is not available. Get the app from Play Store.

Nepal eNotes offline app preview
Get it on Google Play