पाठ ५
मध्यकालमा ससाना राज्यको उदय र अवसान
१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
मध्यकालमा राज्य टुक्रिने कारणहरू के के रहेछन् ?
मध्यकालमा नेपाल विभिन्न ससाना राज्यमा विभाजित हुन पुगेको थियो । राज्य टुक्रिनुका प्रमुख कारणहरू निम्नानुसार छन् :
भौगोलिक विकटता
भौगोलिक विकटता र दूरीका कारण प्रशासनिक दृष्टिले टाढाका क्षेत्रहरू केन्द्रको प्रभावकारी नियन्त्रणमा रहन सकेनन् ।
सामन्तहरूको शक्ति वृद्धि
केन्द्रबाट नियुक्त गरिएका सामन्तहरू क्रमशः शक्तिशाली हुँदै गए र पछि आफैँलाई स्वतन्त्र शासकका रूपमा घोषणा गर्न थाले ।
दरबारभित्रको द्वन्द्व
राजपरिवार, भारदार तथा राजाबीचको द्वन्द्वले दरबारमा अविश्वास र षड्यन्त्र बढायो, जसका कारण केन्द्रीय प्रशासन कमजोर हुँदै गयो ।
राज्य विस्तारको महत्त्वाकाङ्क्षा
साना राज्यहरू ठूला र शक्तिशाली बन्ने महत्त्वाकाङ्क्षाले एकअर्कासँग भिडन्त र युद्धमा संलग्न हुन्थे, जसले राज्यहरूलाई अझ कमजोर बनायो ।
नेपालमा टुक्रे राज्यहरूको अवसान कसरी भयो ?
नेपालमा विभिन्न समयमा बनेका टुक्रे राज्यहरू लामो समयसम्म स्थायी रहन सकेनन् । तिनको अवसानका प्रमुख कारणहरू निम्नानुसार छन् :
आपसी युद्ध र वैरभाव
साना राज्यहरू एकआपसमा प्रायः युद्धमा संलग्न रहन्थे । यसबाट छिमेकी राज्यहरूसँग वैरभाव बढ्नुका साथै राज्यहरू कमजोर हुँदै गए ।
एकीकरण अभियान अस्थायी हुनु
विभिन्न समयमा भएका एकीकरणका प्रयासहरू दीर्घकालीन र स्थायी हुन सकेनन् ।
दरबारी षड्यन्त्र र मनमुटाव
साना राज्यका दरबारमा षड्यन्त्र तथा मनमुटाव भइरहन्थ्यो । एक पक्षले शासन गर्दा अर्को पक्षले गोरखालाई हस्तक्षेप वा एकीकरणका लागि आमन्त्रण गर्ने अवस्था पनि देखिन्थ्यो ।
अङ्ग्रेज साम्राज्यवादको प्रभाव
भारतमा अङ्ग्रेजहरूको साम्राज्यवादी नीति विस्तार हुँदै जाँदा नेपालीहरूमा विशाल र स्वतन्त्र राष्ट्र निर्माण गर्नुपर्ने भावना तथा आकाङ्क्षा बढ्यो ।
गोरखाली एकीकरण अभियान
काठमाडौँ उपत्यका अर्थात् नेपाल मण्डल विजयपछि पृथ्वीनारायण शाह तथा गोरखाली सेनामा बाइसी, चौबिसी र सेन राज्यहरूलाई पनि एकीकरण गर्ने उत्साह बढ्यो ।
मुख्य कारण
साना राज्यहरूको आपसी द्वन्द्व, कमजोर राजनीतिक अवस्था तथा गोरखाली राज्यको योजनाबद्ध एकीकरण अभियानले टुक्रे राज्यहरूको अवसानमा प्रमुख भूमिका खेलेको थियो ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.