पाठ ४
नेपालका प्रदेशको आर्थिक अवस्था र विशेषता
तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
प्रदेश नं. १ र प्रदेश नं. २ का आर्थिक विशेषताहरूको तुलना गर्नुहोस् ।
प्रदेश नं. १
सगरमाथादेखि देशकै होचो भूभाग झापाको केचनासम्म फैलिएको यस प्रदेशमा पर्यटन विकासको प्रचुर सम्भावना रहेको छ । सगरमाथा, मकालु, कञ्चनजङ्घालगायतका हिमालहरूले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने भएकाले पर्यटन यहाँको महत्त्वपूर्ण आर्थिक आधार हो ।
खाद्यान्न उत्पादन, नगदेबाली, पशुपालन, जडीबुटी, उखु, चिया खेती, बेमौसमी तरकारी, अलैँची तथा दुग्ध व्यवसाय यस प्रदेशका प्रमुख आर्थिक क्रियाकलाप हुन् ।
यस प्रदेशमा जुट, चिनी, सलाई, साबुन, सिमेन्ट, छड तथा चिया प्रशोधन उद्योगहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन् ।
प्रदेश नं. २
प्रदेश नं. २ लाई नेपालको अन्नको भण्डार पनि भनिन्छ । यहाँ खाद्यान्न, दलहन, तेलहन तथा नगदेबालीको उत्पादन उल्लेख्य मात्रामा हुने गर्दछ ।
यहाँका धेरै मानिस कृषि पेसामा संलग्न छन् । पशुपालन पनि यस प्रदेशको अर्थतन्त्रको अभिन्न अङ्ग हो । यस प्रदेशमा धान, गहुँ तथा माछा उत्पादनको विशेष महत्त्व रहेको छ ।
यहाँ चिनी, चुरोट, साबुन, सिमेन्ट तथा छडसम्बन्धी उद्योगहरू रहेका छन् । जनकपुरधाम, गढीमाई, छिन्नमस्ता, कङ्कालिनी मन्दिर तथा विभिन्न धार्मिक स्थलले पर्यटन उद्योगको विकासमा पनि योगदान पुर्याएका छन् ।
| आधार | प्रदेश नं. १ | प्रदेश नं. २ |
|---|---|---|
| कृषि | खाद्यान्न, चिया, अलैँची, उखु, बेमौसमी तरकारी, जडीबुटी तथा दुग्ध उत्पादन | खाद्यान्न, धान, गहुँ, दलहन, तेलहन, नगदेबाली तथा मत्स्यपालन |
| उद्योग | जुट, चिनी, सलाई, साबुन, सिमेन्ट, छड तथा चिया प्रशोधन | चिनी, चुरोट, साबुन, सिमेन्ट तथा छड उद्योग |
| पर्यटन | सगरमाथा, मकालु, कञ्चनजङ्घालगायत हिमाली पर्यटन | जनकपुरधाम, गढीमाई, छिन्नमस्ता, कङ्कालिनीलगायत धार्मिक पर्यटन |
| मुख्य आर्थिक विशेषता | कृषि, पर्यटन, उद्योग, पशुपालन तथा जडीबुटी | कृषि प्रधान अर्थतन्त्र, खाद्यान्न उत्पादन, पशुपालन तथा मत्स्यपालन |
बागमती प्रदेश व्यापार र औद्योगिक केन्द्र हुनुका पाँचओटा कारण उल्लेख गर्नुहोस् ।
बागमती प्रदेश नेपालको प्रमुख व्यापारिक तथा औद्योगिक केन्द्र हुनुका पाँच मुख्य कारण निम्नानुसार छन् :
देशको राजधानी रहेको प्रदेश
नेपालको राजधानी काठमाडौँ यही प्रदेशमा रहेकाले प्रशासनिक, व्यापारिक तथा आर्थिक गतिविधि बढी केन्द्रित छन् ।
प्रमुख आर्थिक केन्द्र
बैंक, वित्तीय संस्था, व्यापारिक प्रतिष्ठान तथा सेवा क्षेत्रको ठूलो हिस्सा बागमती प्रदेशमा केन्द्रित छ ।
औद्योगिक क्षेत्रको विकास
बालाजु, पाटन, भक्तपुर र हेटौँडालगायत क्षेत्रमा औद्योगिक गतिविधि विकसित भएका छन् ।
प्रमुख व्यापारिक केन्द्रहरू
काठमाडौँ, नारायणगढ, बनेपा र हेटौँडाजस्ता सहरहरू महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकसित भएका छन् ।
यातायात पूर्वाधार
सडक तथा हवाई यातायातको राम्रो पहुँच भएकाले वस्तु, सेवा र मानिसको आवागमन सहज छ ।
प्रदेशको विकासमा सडक पूर्वाधारको महत्त्व उदाहरणसहित बताउनुहोस् ।
देश तथा प्रदेशको पूर्वाधार विकासका लागि सडक यातायातको अत्यन्त ठूलो महत्त्व हुन्छ । नेपालको भौगोलिक बनावटका कारण यातायातका अन्य साधनको तुलनामा सडक यातायातको उपयोगिता अझ बढी रहेको छ ।
बजारसम्म पहुँच विस्तार गर्छ
सडक निर्माण भएपछि किसान तथा उत्पादकले आफ्नो उत्पादन सहज रूपमा बजारसम्म पुर्याउन सक्छन् ।
व्यापार र उद्योगलाई सहयोग गर्छ
कच्चा पदार्थ उद्योगसम्म र उत्पादित वस्तु बजारसम्म पुर्याउन सडक यातायात आवश्यक हुन्छ ।
शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउँछ
सडक पुगेपछि दुर्गम क्षेत्रका नागरिकलाई विद्यालय, अस्पताल तथा अन्य सार्वजनिक सेवामा पुग्न सहज हुन्छ ।
पर्यटन विकासमा सहयोग गर्छ
पर्यटकीय स्थलसम्म सहज यातायात पहुँच हुँदा पर्यटकको आगमन बढ्न सक्छ र स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्छ ।
प्रदेशबीच सम्बन्ध विस्तार गर्छ
सडक सञ्जालले विभिन्न जिल्ला तथा प्रदेशलाई जोडेर सामाजिक, सांस्कृतिक तथा आर्थिक अन्तरसम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ ।
लामो दूरीका लागि रेल यातायात पनि किफायती र प्रभावकारी हुन सक्छ । सडक, रेल तथा सार्वजनिक यातायातको योजनाबद्ध विकासले प्रदेशको सामाजिक–आर्थिक समुन्नतिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ ।
गण्डकी प्रदेशको आर्थिक क्रियाकलापमा पर्यटन उद्योगको भूमिकाको विश्लेषण गर्नुहोस् ।
गण्डकी प्रदेशको आर्थिक क्रियाकलापमा पर्यटन उद्योगको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ । यस प्रदेशका प्राकृतिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले पर्यटन उद्योगको विकासमा ठूलो योगदान पुर्याएका छन् ।
अन्नपूर्ण पदमार्ग, मुस्ताङ, मनाङ, पोखरा तथा अन्य प्राकृतिक स्थलहरू गण्डकी प्रदेशका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य हुन् । त्यस्तै मनकामना, मुक्तिनाथ र बागलुङ कालिका धार्मिक पर्यटनका लागि प्रसिद्ध छन् ।
रोजगारी सिर्जना
होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, ट्रेकिङ, गाइड सेवा तथा अन्य पर्यटन व्यवसायबाट स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना हुन्छ ।
स्थानीय आय वृद्धि
पर्यटकको आगमनले स्थानीय उत्पादन, हस्तकला, खाना तथा सेवाको बिक्री बढाएर स्थानीय आय वृद्धि गर्छ ।
होमस्टे विकास
घलेगाउँ, सिरुबारी तथा विभिन्न पदमार्गमा सञ्चालन भएका होमस्टेले स्थानीय समुदायलाई प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ दिलाएका छन् ।
धार्मिक पर्यटन
मनकामना, मुक्तिनाथ, बागलुङ कालिकाजस्ता धार्मिक स्थलमा आउने तीर्थयात्रीले स्थानीय व्यापार तथा सेवामा योगदान पुर्याउँछन् ।
पूर्वाधार विकास
पर्यटनको विकाससँगै सडक, होटल, सञ्चार, यातायात तथा अन्य पूर्वाधार विस्तार हुने सम्भावना बढ्छ ।
पोखराको भूमिका
पोखरा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटनको प्रमुख गन्तव्य भएकाले होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, साहसिक पर्यटन तथा अन्य सेवा व्यवसायको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.