गाउँ र सहर एकअर्काबाट पूर्ण रूपमा अलग क्षेत्र होइनन् । दुवैबीच मानिस, वस्तु, सेवा, पुँजी, सूचना, श्रम तथा प्रविधिको निरन्तर आदानप्रदान हुन्छ । यही पारस्परिक निर्भरता र अन्तरक्रियालाई गाउँ–सहर सम्बन्ध भनिन्छ ।

ग्रामीण क्षेत्रमा मुख्य रूपमा कृषि तथा प्राकृतिक स्रोतमा आधारित वस्तु उत्पादन गरिन्छ भने सहरमा व्यापार, उद्योग, प्रशोधन, शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रशासन तथा अन्य सेवाहरू केन्द्रित हुन्छन् । गाउँले सहरलाई खाद्यान्न, कच्चा पदार्थ, श्रम तथा विभिन्न उत्पादन उपलब्ध गराउँछ भने सहरले गाउँलाई बजार, शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि, रोजगारी तथा अन्य सेवा–सुविधा उपलब्ध गराउँछ ।

गाउँमा बसोबास गर्ने अधिकांश मानिसको जीवनशैली कृषि तथा प्राकृतिक स्रोतमा आधारित हुन्छ भने सहरी अर्थतन्त्र उद्योग, व्यापार, व्यवसाय तथा सेवामूलक क्षेत्रसँग सम्बन्धित हुन्छ । गाउँमा उत्पादित वस्तु सहरमा बिक्री गरिन्छ भने सहरबाट वस्तु तथा सेवा ग्रामीण क्षेत्रमा वितरण हुन्छ ।

ग्रामीण उत्पादनलाई बजार र उद्योगसँग आबद्ध गरी सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरण गर्न बजार केन्द्र, यातायात, सञ्चार प्रणाली तथा पृष्ठप्रदेशले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । गाउँ–सहर सम्बन्धका प्रमुख आयामहरू निम्नानुसार छन् :

सहरी केन्द्रको वरिपरि रहेको र उक्त सहरसँग आर्थिक, सामाजिक तथा सेवामूलक सम्बन्ध कायम भएको क्षेत्रलाई पृष्ठप्रदेश भनिन्छ ।

पृष्ठप्रदेश र सहर एकअर्कामा निर्भर हुन्छन् । पृष्ठप्रदेशले सहरी केन्द्रलाई आवश्यक खाद्यान्न, कच्चा पदार्थ, हस्तकला तथा श्रम उपलब्ध गराउँछ भने सहरी केन्द्रबाट पृष्ठप्रदेशमा विभिन्न वस्तु तथा सेवा वितरण हुन्छ ।

गाउँ र सहरबीच मानिस, वस्तु, सेवा, सूचना तथा आर्थिक क्रियाकलापको निरन्तर आदानप्रदान हुन्छ । गाउँ–सहर सम्बन्धका प्रमुख प्रक्रियाहरू निम्नानुसार छन् :

गाउँ–सहर सम्बन्धले ग्रामीण जीवनमा आधुनिक प्रविधि, बजार, शिक्षा र सेवा–सुविधाको पहुँच बढाएको छ । तर यसको प्रभावसँगै केही नकारात्मक सामाजिक तथा सांस्कृतिक परिवर्तन पनि देखिन सक्छन् ।