Class 12 Social एकाइ ९ पाठ ७ Notes

एकाइ ९

पाठ ७

सुरक्षित एवम् मर्यादित आप्रवासन

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :

क

आप्रवासी कामदारले भोग्नुपरेका मुख्य समस्या र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तरः

रोजगारीका लागि विदेश जाने कामदारको सुरक्षा, अधिकारको संरक्षण तथा सम्मानजनक कामको प्रत्याभूति नहुँदा उनीहरूले विभिन्न समस्या र चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । स्रोत सामग्रीअनुसार आप्रवासी कामदारका प्रमुख समस्या तथा चुनौतीहरू निम्नानुसार छन् :

१

सुरक्षाको अभाव

आप्रवासी कामदारले कार्यस्थल तथा गन्तव्य मुलुकमा पर्याप्त सुरक्षा नपाउने समस्या देखिन सक्छ ।

२

कामदारको अधिकार संरक्षण नहुनु

श्रमिक अधिकार तथा सम्मानजनक कामको ग्यारेन्टी नहुँदा कामदार शोषणमा पर्न सक्छन् ।

३

भ्रामक छनोट प्रक्रिया

गैरपारदर्शी तथा गलत सूचना दिइने छनोट प्रक्रियाका कारण कामदार आर्थिक तथा सामाजिक जोखिममा पर्न सक्छन् ।

४

अत्यधिक शुल्क

वैदेशिक रोजगारीमा जानुपर्ने प्रक्रियामा अत्यधिक शुल्क तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।

५

चर्को ब्याजदर

वैदेशिक रोजगारीका लागि ऋण लिँदा उच्च ब्याजदरको भार कामदारमाथि पर्न सक्छ ।

६

भेदभाव

राष्ट्रियता, भाषा, जातीयता वा अन्य कारणले आप्रवासी श्रमिकले विभेदको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।

७

नजरबन्द वा नियन्त्रण

कतिपय अवस्थामा आप्रवासी कामदार स्वतन्त्र आवागमन तथा व्यक्तिगत स्वतन्त्रतासम्बन्धी समस्यामा पर्न सक्छन् ।

८

बेचबिखनको जोखिम

असुरक्षित तथा गैरकानुनी आप्रवासन प्रक्रियाले मानव बेचबिखनको जोखिम बढाउन सक्छ ।

निष्कर्षः सुरक्षित कानुनी प्रक्रिया, पारदर्शी छनोट, श्रमिक अधिकारको संरक्षण तथा उचित जानकारीको अभावमा आप्रवासी कामदार आर्थिक, सामाजिक र कानुनी जोखिममा पर्न सक्छन् ।
ख

सुरक्षित आप्रवासनका लागि राज्यले अवलम्बन गरेका नीतिहरूको समीक्षा गर्नुहोस् ।

उत्तरः

राज्यले वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित बनाउने तथा वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त सिप, प्रविधि र पुँजीलाई आन्तरिक रोजगारी तथा आर्थिक विकासमा उपयोग गर्ने उद्देश्यले विभिन्न नीति तथा कानुनी व्यवस्था अवलम्बन गरेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

१

सुरक्षित र मर्यादित वैदेशिक रोजगार

वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित बनाउने नीतिमा जोड दिइएको छ ।

२

सिप, प्रविधि र पुँजीको उपयोग

वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त सिप, प्रविधि र पुँजीलाई स्वदेशमा प्रयोग गरी आन्तरिक रोजगारी प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य राखिएको छ ।

३

वैदेशिक रोजगार ऐन तथा नियमावली

वैदेशिक रोजगारसम्बन्धी कानुनमार्फत कामदारको अधिकार, सुरक्षित प्रक्रिया तथा रोजगार व्यवस्थापनको आधार तयार गरिएको छ ।

४

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम मापदण्ड

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम मापदण्ड तथा मर्यादित श्रमका अवधारणालाई प्रतिबिम्बित गर्ने व्यवस्था अपनाउने प्रयास गरिएको छ ।

५

गैरभेदभावपूर्ण र पारदर्शी व्यवस्था

वैदेशिक रोजगार प्रक्रियालाई गैरभेदभावपूर्ण, समावेशी र पारदर्शी बनाउने उद्देश्य राखिएको छ ।

६

स्थानीय तहको भूमिका

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ ले सुरक्षित श्रम आप्रवासनसम्बन्धी सूचना प्रचारप्रसार, तथ्याङ्क सङ्कलन, सिपमूलक तालिम तथा वित्तीय साक्षरतासम्बन्धी कार्यक्रमको व्यवस्था गर्न स्थानीय तहलाई भूमिका दिएको छ ।

७

पुनःएकीकरणका कार्यक्रम

विदेशबाट फर्किएका श्रमिकलाई सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा पुनःएकीकरण गर्न आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने व्यवस्था उल्लेख गरिएको छ ।

समीक्षा

नेपालमा सुरक्षित श्रम आप्रवासनका लागि कानुनी तथा नीतिगत आधार तयार गरिएको देखिन्छ । यस्ता नीतिले सूचना, सिप, वित्तीय साक्षरता, श्रमिक अधिकार र पुनःएकीकरणलाई समेटेका छन् । यी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए वैदेशिक रोजगारीलाई थप सुरक्षित र मर्यादित बनाउन सहयोग पुग्छ ।

ग

सुरक्षित आप्रवासन भनेको के हो ?

उत्तरः

सुरक्षित आप्रवासन भन्नाले आप्रवासी कामदारले आप्रवासन प्रक्रियाका सबै चरणमा सम्भावित जोखिमबाट सुरक्षित रहने अवस्था वा क्षमतालाई बुझिन्छ ।

१

उत्पत्तिस्थान

आफ्नै देश वा मूल स्थानमा आप्रवासनको तयारी गर्दा सुरक्षित प्रक्रिया अपनाउनु ।

→
२

पारगमन

यात्राका क्रममा वा अर्को देश हुँदै जाँदा सम्भावित जोखिमबाट सुरक्षित रहनु ।

→
३

गन्तव्य

गन्तव्य देशमा श्रमिक अधिकार, सुरक्षा तथा सम्मानजनक काम सुनिश्चित हुनु ।

सरल अर्थमा

उत्पत्तिस्थानदेखि पारगमन हुँदै गन्तव्य देशसम्मको सम्पूर्ण आप्रवासन प्रक्रिया सुरक्षित, कानुनी र मर्यादित हुनु नै सुरक्षित आप्रवासन हो ।

घ

सुरक्षित आप्रवासनका लागि नेपालमा गरिएका विभिन्न प्रयासहरूको विवरण तयार पार्नुहोस् ।

उत्तरः

स्रोत सामग्रीअनुसार नेपालमा सुरक्षित आप्रवासनसम्बन्धी परियोजना तथा कार्यक्रममार्फत श्रमिक अधिकार, कानुनी सुरक्षा, सामाजिक सेवामा पहुँच र आप्रवासी कामदारको क्षमता अभिवृद्धिमा विभिन्न प्रयास गरिँदै आएका छन् ।

१

श्रमिक अधिकारसम्बन्धी बहस र पैरवी

श्रमिकहरूको अधिकार तथा सुरक्षित आप्रवासनका विषयमा बहस, सचेतना र पैरवी गर्ने प्रयास गरिएको छ ।

२

आप्रवासीको क्षमता अभिवृद्धि

आप्रवासी कामदारलाई आफ्नो अधिकार, जिम्मेवारी र जोखिमबारे सचेत बनाई क्षमता विकास गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन् ।

३

कानुनी सुरक्षामा सहयोग

आप्रवासी कामदारलाई आवश्यक कानुनी जानकारी तथा सुरक्षामा पहुँच पुर्‍याउने प्रयास गरिएको छ ।

४

सामाजिक सेवामा पहुँच

आप्रवासीलाई आवश्यक सामाजिक सेवा तथा सहयोगमा पहुँच पुर्‍याउने प्रयास गरिएको छ ।

५

मनोसामाजिक परामर्श

एक्लोपन, कलङ्क तथा भेदभावजस्ता समस्यासँग सामना गर्न परामर्श तथा सहयोग उपलब्ध गराउने प्रयास गरिएको छ ।

६

भाषिक तथा सांस्कृतिक समायोजन

भाषिक अवरोध र सांस्कृतिक भिन्नतासँग समायोजन गर्न आवश्यक जानकारी तथा परामर्श प्रदान गरिएको छ ।

निष्कर्षः नेपालमा सुरक्षित आप्रवासनका प्रयासले श्रमिकको अधिकार संरक्षण, कानुनी सुरक्षा, सामाजिक सेवा, क्षमता विकास तथा मनोसामाजिक सहयोगलाई महत्त्व दिएको देखिन्छ ।
ङ

सुरक्षित आप्रवासनका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाले गरेका योगदानको चर्चा गर्नुहोस् ।

उत्तरः

सुरक्षित आप्रवासन र आप्रवासी श्रमिकका अधिकार संरक्षणका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएका छन् । स्रोत सामग्रीमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको भूमिकालाई विशेष रूपमा उल्लेख गरिएको छ ।

१

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको योगदान

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् १९९० मा आप्रवासी कामदार तथा तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकार संरक्षणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि पारित गरेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

यस महासन्धिमा ९३ ओटा धारा रहेका र यो सन् २००३ देखि लागू भएको उल्लेख गरिएको छ ।

१

आर्थिक अधिकार

२

सामाजिक अधिकार

३

सांस्कृतिक अधिकार

४

नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार

५

जातीय समानता

६

महिला तथा बाल अधिकार

२

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको योगदान

उक्त अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धिले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनका आप्रवासन तथा श्रमिक अधिकारसम्बन्धी महासन्धिहरूलाई समेत ध्यानमा राखेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

यसले कामदारहरूबीच राष्ट्रियताका आधारमा भेदभाव नगर्ने, आप्रवासी कामदारको मानव अधिकारलाई मान्यता दिने तथा ती अधिकारको संरक्षण गर्ने सिद्धान्तलाई महत्त्व दिन्छ ।

१

आप्रवासी कामदारका मानव अधिकारको मान्यता र संरक्षण ।

२

राष्ट्रियताका आधारमा हुने भेदभावको विरोध ।

३

आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारको संरक्षण ।

४

नागरिक तथा राजनीतिक अधिकारको संरक्षण ।

५

महिला, बालबालिका तथा परिवारका सदस्यहरूको अधिकारमा ध्यान ।

६

पक्ष राष्ट्रहरूलाई आप्रवासी श्रमिकका अधिकार संरक्षणको दायित्व ।

निष्कर्षः अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि तथा श्रम मापदण्डहरूले आप्रवासी कामदारको मानव अधिकार, समानता, सम्मानजनक श्रम तथा परिवारको संरक्षणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महत्त्वपूर्ण आधार तयार गरेका छन् ।

Discussion

Share a helpful question, idea, or explanation with other students.

Leave a Comment

Write a clear question, answer, or helpful explanation.
Your email will not be published.

Download Our Offline App

Study class-wise notes even when internet is not available. Get the app from Play Store.

Nepal eNotes offline app preview
Get it on Google Play