Class 12 Social एकाइ ९ पाठ ७ Notes

एकाइ ९

पाठ ७

सुरक्षित एवम् मर्यादित आप्रवासन

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :

आप्रवासी कामदारले भोग्नुपरेका मुख्य समस्या र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तरः

रोजगारीका लागि विदेश जाने कामदारको सुरक्षा, अधिकारको संरक्षण तथा सम्मानजनक कामको प्रत्याभूति नहुँदा उनीहरूले विभिन्न समस्या र चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । स्रोत सामग्रीअनुसार आप्रवासी कामदारका प्रमुख समस्या तथा चुनौतीहरू निम्नानुसार छन् :

सुरक्षाको अभाव

आप्रवासी कामदारले कार्यस्थल तथा गन्तव्य मुलुकमा पर्याप्त सुरक्षा नपाउने समस्या देखिन सक्छ ।

कामदारको अधिकार संरक्षण नहुनु

श्रमिक अधिकार तथा सम्मानजनक कामको ग्यारेन्टी नहुँदा कामदार शोषणमा पर्न सक्छन् ।

भ्रामक छनोट प्रक्रिया

गैरपारदर्शी तथा गलत सूचना दिइने छनोट प्रक्रियाका कारण कामदार आर्थिक तथा सामाजिक जोखिममा पर्न सक्छन् ।

अत्यधिक शुल्क

वैदेशिक रोजगारीमा जानुपर्ने प्रक्रियामा अत्यधिक शुल्क तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।

चर्को ब्याजदर

वैदेशिक रोजगारीका लागि ऋण लिँदा उच्च ब्याजदरको भार कामदारमाथि पर्न सक्छ ।

भेदभाव

राष्ट्रियता, भाषा, जातीयता वा अन्य कारणले आप्रवासी श्रमिकले विभेदको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।

नजरबन्द वा नियन्त्रण

कतिपय अवस्थामा आप्रवासी कामदार स्वतन्त्र आवागमन तथा व्यक्तिगत स्वतन्त्रतासम्बन्धी समस्यामा पर्न सक्छन् ।

बेचबिखनको जोखिम

असुरक्षित तथा गैरकानुनी आप्रवासन प्रक्रियाले मानव बेचबिखनको जोखिम बढाउन सक्छ ।

निष्कर्षः सुरक्षित कानुनी प्रक्रिया, पारदर्शी छनोट, श्रमिक अधिकारको संरक्षण तथा उचित जानकारीको अभावमा आप्रवासी कामदार आर्थिक, सामाजिक र कानुनी जोखिममा पर्न सक्छन् ।

सुरक्षित आप्रवासनका लागि राज्यले अवलम्बन गरेका नीतिहरूको समीक्षा गर्नुहोस् ।

उत्तरः

राज्यले वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित बनाउने तथा वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त सिप, प्रविधि र पुँजीलाई आन्तरिक रोजगारी तथा आर्थिक विकासमा उपयोग गर्ने उद्देश्यले विभिन्न नीति तथा कानुनी व्यवस्था अवलम्बन गरेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

सुरक्षित र मर्यादित वैदेशिक रोजगार

वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित बनाउने नीतिमा जोड दिइएको छ ।

सिप, प्रविधि र पुँजीको उपयोग

वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त सिप, प्रविधि र पुँजीलाई स्वदेशमा प्रयोग गरी आन्तरिक रोजगारी प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य राखिएको छ ।

वैदेशिक रोजगार ऐन तथा नियमावली

वैदेशिक रोजगारसम्बन्धी कानुनमार्फत कामदारको अधिकार, सुरक्षित प्रक्रिया तथा रोजगार व्यवस्थापनको आधार तयार गरिएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम मापदण्ड

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम मापदण्ड तथा मर्यादित श्रमका अवधारणालाई प्रतिबिम्बित गर्ने व्यवस्था अपनाउने प्रयास गरिएको छ ।

गैरभेदभावपूर्ण र पारदर्शी व्यवस्था

वैदेशिक रोजगार प्रक्रियालाई गैरभेदभावपूर्ण, समावेशी र पारदर्शी बनाउने उद्देश्य राखिएको छ ।

स्थानीय तहको भूमिका

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ ले सुरक्षित श्रम आप्रवासनसम्बन्धी सूचना प्रचारप्रसार, तथ्याङ्क सङ्कलन, सिपमूलक तालिम तथा वित्तीय साक्षरतासम्बन्धी कार्यक्रमको व्यवस्था गर्न स्थानीय तहलाई भूमिका दिएको छ ।

पुनःएकीकरणका कार्यक्रम

विदेशबाट फर्किएका श्रमिकलाई सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा पुनःएकीकरण गर्न आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने व्यवस्था उल्लेख गरिएको छ ।

समीक्षा

नेपालमा सुरक्षित श्रम आप्रवासनका लागि कानुनी तथा नीतिगत आधार तयार गरिएको देखिन्छ । यस्ता नीतिले सूचना, सिप, वित्तीय साक्षरता, श्रमिक अधिकार र पुनःएकीकरणलाई समेटेका छन् । यी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए वैदेशिक रोजगारीलाई थप सुरक्षित र मर्यादित बनाउन सहयोग पुग्छ ।

सुरक्षित आप्रवासन भनेको के हो ?

उत्तरः

सुरक्षित आप्रवासन भन्नाले आप्रवासी कामदारले आप्रवासन प्रक्रियाका सबै चरणमा सम्भावित जोखिमबाट सुरक्षित रहने अवस्था वा क्षमतालाई बुझिन्छ ।

उत्पत्तिस्थान

आफ्नै देश वा मूल स्थानमा आप्रवासनको तयारी गर्दा सुरक्षित प्रक्रिया अपनाउनु ।

पारगमन

यात्राका क्रममा वा अर्को देश हुँदै जाँदा सम्भावित जोखिमबाट सुरक्षित रहनु ।

गन्तव्य

गन्तव्य देशमा श्रमिक अधिकार, सुरक्षा तथा सम्मानजनक काम सुनिश्चित हुनु ।

सरल अर्थमा

उत्पत्तिस्थानदेखि पारगमन हुँदै गन्तव्य देशसम्मको सम्पूर्ण आप्रवासन प्रक्रिया सुरक्षित, कानुनी र मर्यादित हुनु नै सुरक्षित आप्रवासन हो ।

सुरक्षित आप्रवासनका लागि नेपालमा गरिएका विभिन्न प्रयासहरूको विवरण तयार पार्नुहोस् ।

उत्तरः

स्रोत सामग्रीअनुसार नेपालमा सुरक्षित आप्रवासनसम्बन्धी परियोजना तथा कार्यक्रममार्फत श्रमिक अधिकार, कानुनी सुरक्षा, सामाजिक सेवामा पहुँच र आप्रवासी कामदारको क्षमता अभिवृद्धिमा विभिन्न प्रयास गरिँदै आएका छन् ।

श्रमिक अधिकारसम्बन्धी बहस र पैरवी

श्रमिकहरूको अधिकार तथा सुरक्षित आप्रवासनका विषयमा बहस, सचेतना र पैरवी गर्ने प्रयास गरिएको छ ।

आप्रवासीको क्षमता अभिवृद्धि

आप्रवासी कामदारलाई आफ्नो अधिकार, जिम्मेवारी र जोखिमबारे सचेत बनाई क्षमता विकास गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन् ।

कानुनी सुरक्षामा सहयोग

आप्रवासी कामदारलाई आवश्यक कानुनी जानकारी तथा सुरक्षामा पहुँच पुर्‍याउने प्रयास गरिएको छ ।

सामाजिक सेवामा पहुँच

आप्रवासीलाई आवश्यक सामाजिक सेवा तथा सहयोगमा पहुँच पुर्‍याउने प्रयास गरिएको छ ।

मनोसामाजिक परामर्श

एक्लोपन, कलङ्क तथा भेदभावजस्ता समस्यासँग सामना गर्न परामर्श तथा सहयोग उपलब्ध गराउने प्रयास गरिएको छ ।

भाषिक तथा सांस्कृतिक समायोजन

भाषिक अवरोध र सांस्कृतिक भिन्नतासँग समायोजन गर्न आवश्यक जानकारी तथा परामर्श प्रदान गरिएको छ ।

निष्कर्षः नेपालमा सुरक्षित आप्रवासनका प्रयासले श्रमिकको अधिकार संरक्षण, कानुनी सुरक्षा, सामाजिक सेवा, क्षमता विकास तथा मनोसामाजिक सहयोगलाई महत्त्व दिएको देखिन्छ ।

सुरक्षित आप्रवासनका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाले गरेका योगदानको चर्चा गर्नुहोस् ।

उत्तरः

सुरक्षित आप्रवासन र आप्रवासी श्रमिकका अधिकार संरक्षणका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएका छन् । स्रोत सामग्रीमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको भूमिकालाई विशेष रूपमा उल्लेख गरिएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको योगदान

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् १९९० मा आप्रवासी कामदार तथा तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकार संरक्षणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि पारित गरेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

यस महासन्धिमा ९३ ओटा धारा रहेका र यो सन् २००३ देखि लागू भएको उल्लेख गरिएको छ ।

आर्थिक अधिकार

सामाजिक अधिकार

सांस्कृतिक अधिकार

नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार

जातीय समानता

महिला तथा बाल अधिकार

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको योगदान

उक्त अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धिले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनका आप्रवासन तथा श्रमिक अधिकारसम्बन्धी महासन्धिहरूलाई समेत ध्यानमा राखेको स्रोत सामग्रीमा उल्लेख छ ।

यसले कामदारहरूबीच राष्ट्रियताका आधारमा भेदभाव नगर्ने, आप्रवासी कामदारको मानव अधिकारलाई मान्यता दिने तथा ती अधिकारको संरक्षण गर्ने सिद्धान्तलाई महत्त्व दिन्छ ।

आप्रवासी कामदारका मानव अधिकारको मान्यता र संरक्षण ।

राष्ट्रियताका आधारमा हुने भेदभावको विरोध ।

आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारको संरक्षण ।

नागरिक तथा राजनीतिक अधिकारको संरक्षण ।

महिला, बालबालिका तथा परिवारका सदस्यहरूको अधिकारमा ध्यान ।

पक्ष राष्ट्रहरूलाई आप्रवासी श्रमिकका अधिकार संरक्षणको दायित्व ।

निष्कर्षः अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि तथा श्रम मापदण्डहरूले आप्रवासी कामदारको मानव अधिकार, समानता, सम्मानजनक श्रम तथा परिवारको संरक्षणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महत्त्वपूर्ण आधार तयार गरेका छन् ।

Discussion

Share a helpful question, idea, or explanation with other students.

Leave a Comment

Write a clear question, answer, or helpful explanation.
Your email will not be published.

Download Our Offline App

Study class-wise notes even when internet is not available. Get the app from Play Store.

Nepal eNotes offline app preview
Get it on Google Play