पाठ ४
किशोरकिशोरीको अधिकार र कर्तव्य
१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
किशोरकिशोरीहरूको अधिकारको सूची बनाई ती अधिकारहरू प्राप्त नभएमा के–के असर पर्न सक्छ, उल्लेख गर्नुहोस् ।
किशोरकिशोरीहरू भविष्यका जिम्मेवार नागरिक हुन् । किशोरावस्थामा उनीहरू आफ्ना आवश्यकता, समस्या र अधिकारबारे बुझ्न तथा आफ्ना कुरा व्यक्त गर्न सक्ने अवस्थामा पुगिसकेका हुन्छन् । त्यसैले उनीहरूलाई आफ्ना अधिकारको पहिचान गराउनु र ती अधिकारप्रति सचेत बनाउनु आवश्यक हुन्छ ।
किशोरकिशोरीका प्रमुख अधिकारहरू :
अभिभावकबाट संरक्षणको अधिकार
परिवार तथा अभिभावकबाट उचित संरक्षण, हेरचाह र सुरक्षित वातावरण प्राप्त गर्ने अधिकार ।
सहभागिताको अधिकार
आफ्नो जीवनसँग सम्बन्धित विषय तथा सामाजिक क्रियाकलापमा उचित रूपमा सहभागी हुन पाउने अधिकार ।
सर्वाङ्गीण विकासको अधिकार
शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक तथा संवेगात्मक विकासका लागि आवश्यक अवसर प्राप्त गर्ने अधिकार ।
बालविवाहबाट मुक्त हुने अधिकार
कानुनले निर्धारण गरेको उमेर नपुग्दै विवाह गर्न बाध्य नपारिने अधिकार ।
पारिवारिक तथा सामुदायिक सहभागिताको अधिकार
परिवार तथा समुदायका उपयुक्त गतिविधिमा सहभागी हुन पाउने अधिकार ।
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यको अधिकार
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी सही जानकारी, परामर्श र आवश्यक सेवा प्राप्त गर्ने अधिकार ।
यी अधिकार प्राप्त नभएमा पर्न सक्ने असरहरू :
सर्वाङ्गीण विकासमा बाधा
आवश्यक संरक्षण, शिक्षा, स्वास्थ्य र अवसर नपाउँदा किशोरकिशोरीको शारीरिक, मानसिक र बौद्धिक विकासमा असर पर्न सक्छ ।
एक्लोपना र आत्मविश्वासको कमी
सहभागिताको अधिकार नपाउँदा किशोरकिशोरीमा एक्लोपना, हीनभावना तथा आत्मविश्वासको कमी हुन सक्छ ।
बौद्धिक विकासमा असर
आफ्ना विचार व्यक्त गर्ने, सिक्ने र सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुने अवसर नपाउँदा बौद्धिक क्षमताको विकासमा असर पर्न सक्छ ।
बालविवाहको जोखिम
बालविवाहबाट मुक्त हुने अधिकार सुनिश्चित नभएमा किशोरकिशोरी समयअगावै विवाहमा बाँधिन सक्छन्, जसले उनीहरूको शिक्षा र भविष्यको लक्ष्यमा बाधा पुर्याउन सक्छ ।
शिक्षाबाट वञ्चित हुने सम्भावना
कम उमेरमा विवाह वा अन्य सामाजिक दबाबका कारण उच्च शिक्षा हासिल गर्ने अवसर गुम्न सक्छ ।
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यमा जोखिम
किशोरावस्थामा आवश्यक यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य जानकारी नपाउँदा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या तथा जोखिमपूर्ण अवस्थाको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।
किशोरकिशोरीहरूले कर्तव्य पालना गर्दा हुने फाइदाको सूची तयार पार्नुहोस् ।
किशोरकिशोरीहरू राष्ट्रका भविष्यका जिम्मेवार नागरिक हुन् । उनीहरूले आफ्नो अधिकारको उपभोगसँगै आफ्ना कर्तव्य पनि जिम्मेवारीपूर्वक पालना गर्नुपर्छ । कर्तव्य पालनाले व्यक्तिगत, पारिवारिक तथा सामाजिक जीवनमा विभिन्न फाइदा पुर्याउँछ ।
पारिवारिक सम्बन्ध सुमधुर हुन्छ
परिवारका मान्यजन तथा अन्य सदस्यलाई सम्मान गर्ने र उनीहरूले दिएका जायज सुझाव मान्ने बानीले परिवारमा विश्वास र सुमधुर सम्बन्ध कायम हुन्छ ।
परिवारबाट सहयोग प्राप्त हुन्छ
जिम्मेवार व्यवहार गर्दा अभिभावक तथा परिवारका सदस्यबाट आवश्यक सहयोग, समर्थन र सहज व्यवहार प्राप्त हुन्छ ।
अरूबाट सम्मान र समर्थन पाइन्छ
अरूलाई सम्मान गर्दा आफूले पनि प्रशंसा, सहयोग, साथ र सम्मान प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
आत्मनिर्भर बन्न सहयोग पुग्छ
आफ्नो व्यक्तिगत काम आफैँ गर्ने बानीले जिम्मेवारीबोध, आत्मनिर्भरता र आत्मविश्वास बढाउँछ ।
घरायसी काममा सहयोगको भावना विकास हुन्छ
घरायसी तथा पारिवारिक काममा सहयोग गर्दा परिवारको कामको बोझ कम हुन्छ र पारिवारिक सम्बन्ध अझ बलियो हुन्छ ।
स्वास्थ्यप्रति सचेतना बढ्छ
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी राख्दा सम्भावित स्वास्थ्य समस्याबाट बच्न तथा सही निर्णय लिन सहयोग पुग्छ ।
संवेग नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्छ
हौसला, हिम्मत र धैर्य कायम राख्ने बानीले सानो विषयमा उत्तेजित हुने, हतोत्साहित हुने वा निराश हुने प्रवृत्ति कम हुन्छ ।
गलत निर्णयबाट बच्न सकिन्छ
सुझबुझ, जिम्मेवारी र आत्मनियन्त्रणको विकास हुँदा आवेगमा गलत निर्णय लिने सम्भावना कम हुन्छ ।
अधिकारसँगै कर्तव्य
अधिकारको उचित उपभोग र कर्तव्यको जिम्मेवार पालना एकसाथ हुँदा किशोरकिशोरी अनुशासित, सक्षम र जिम्मेवार नागरिकका रूपमा विकास हुन्छन् ।
| कर्तव्य | मुख्य फाइदा |
|---|---|
| मान्यजनको सम्मान | पारिवारिक सम्बन्ध सुमधुर हुन्छ । |
| अरूलाई सम्मान | सहयोग, साथ र सम्मान प्राप्त हुन्छ । |
| आफ्नो काम आफैँ गर्ने | आत्मनिर्भरता र जिम्मेवारीबोध बढ्छ । |
| घरायसी काममा सहयोग | परिवारमा सहयोग र सद्भाव बढ्छ । |
| स्वास्थ्यबारे सचेत रहने | स्वास्थ्य समस्या र जोखिमबाट बच्न सहयोग पुग्छ । |
| धैर्य र आत्मनियन्त्रण | गलत निर्णय र आवेगपूर्ण व्यवहार कम हुन्छ । |
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.