पाठ १
नेपालका प्रशासनिक प्रदेश
तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :
अपि हिमाल कुन प्रदेशमा पर्छ ?
अपि हिमाल सुदूरपश्चिम प्रदेशको दार्चुला जिल्लामा पर्दछ ।
गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा होचो भूमि कुन हो ?
गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा होचो भू-भागका रूपमा नवलपुरको त्रिवेणीसुस्ता रहेको छ ।
प्रदेश १ र प्रदेश २ बिचका भौगोलिक विशेषताहरूको समानता र भिन्नता उल्लेख गर्नुहोस् ।
प्रदेश १
यस प्रदेशले देशको कुल क्षेत्रफलको करिब १७.६ प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ । यसको कुल क्षेत्रफल २५,९०५ वर्ग कि.मि. रहेको छ ।
यहाँ तराई, पहाड र हिमाल गरी तीनवटै भौगोलिक क्षेत्र पाइन्छन् । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा र तेस्रो अग्लो हिमाल कञ्चनजङ्घा यही प्रदेशमा पर्दछन् । मकालु र चोयु पनि यहाँका प्रमुख हिमाल हुन् ।
मेची, तमोर, अरुण र दुधकोसी यहाँका प्रमुख नदीहरू हुन् । दक्षिणी भागमा सदावहार जङ्गल, पहाडी भागमा पतझर वन र हिमाली क्षेत्रमा कोणधारी वन पाइन्छ ।
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज, मकालु–बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र यहाँका प्रमुख संरक्षित क्षेत्रहरू हुन् । ग्रीष्म ऋतुमा हिन्द महासागरबाट आउने जलवाष्पयुक्त मनसुनी वायुले यस क्षेत्रमा वर्षा गराउँछ ।
प्रदेश २
प्रदेश २ मुख्यतः तराईको समथर क्षेत्रमा पर्दछ । यसको कुल क्षेत्रफल ९,६६१ वर्ग कि.मि. रहेको छ र यसले देशको कुल क्षेत्रफलको करिब ६.५६ प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ ।
यहाँको माटो उर्वर र मलिलो भएकाले कृषि कार्यका लागि उपयुक्त छ । यहाँको हावापानी गर्मी तथा ओसिलो किसिमको छ र ग्रीष्म ऋतुमा मनसुनी वायुले वर्षा गराउँछ ।
यहाँ उष्ण सदावहार किसिमको जङ्गल पाइन्छ । प्रदेशको उत्तरतर्फ बाक्लो जङ्गलले ढाकिएको चुरे पर्वतशृङ्खला पर्दछ ।
समानताहरू
- दुवै प्रदेशमा मनसुनी वर्षाको प्रभाव पाइन्छ ।
- दुवै प्रदेशमा तराई क्षेत्रको भूभाग समावेश छ ।
- दुवै प्रदेश प्राकृतिक स्रोत तथा वनस्पतिका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छन् ।
भिन्नताहरू
| आधार | प्रदेश १ | प्रदेश २ |
|---|---|---|
| भौगोलिक बनावट | हिमाल, पहाड र तराई तीनवटै क्षेत्र | मुख्यतः तराईको समथर भूभाग |
| क्षेत्रफल | २५,९०५ वर्ग कि.मि. | ९,६६१ वर्ग कि.मि. |
| प्रमुख भू-आकृति | उच्च हिमालदेखि तराईसम्म | समथर तराई र उत्तरतर्फ चुरे क्षेत्र |
| वनस्पति | सदावहार, पतझर तथा कोणधारी वन | मुख्यतः उष्ण सदावहार वन |
| विशेषता | सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा, मकालु, चोयु जस्ता हिमाल | उर्वर तथा मलिलो कृषि भूमि |
कर्णाली प्रदेशको सभ्यता नदीको सभ्यतासँग जोडिएको छ, पुष्टि गर्नुहोस् ।
विश्वका धेरै प्राचीन मानव सभ्यताहरू नदी किनारबाट विकसित भएको इतिहास पाइन्छ । मेसोपोटामिया, नाइल तथा सिन्धु उपत्यकाका सभ्यताहरू नदीसँग सम्बन्धित प्रमुख उदाहरण हुन् ।
नेपालको सन्दर्भमा कर्णाली सभ्यता पनि कर्णाली नदी र यसका सहायक नदीहरूसँग जोडिएको पाइन्छ । नदीले मानिसलाई पानी, खेतीपाती, आवागमन, बसोबास तथा अन्य जीवनोपयोगी स्रोत उपलब्ध गराएकाले कर्णालीको मानव जीवन, संस्कृति तथा सभ्यता नदीसँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित रहेको छ ।
कर्णाली र सभ्यताको सम्बन्ध
कर्णाली नदी प्रणालीले स्थानीय बस्ती, कृषि, संस्कृति, जीवनशैली तथा आर्थिक गतिविधिको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । त्यसैले कर्णालीलाई नेपालको प्राचीन सभ्यतासँग जोडिएको क्षेत्रका रूपमा बुझिन्छ ।
कुनै समय विकसित सभ्यताको केन्द्र रहेको कर्णाली आज विकास, पूर्वाधार र परिवर्तनको प्रतीक्षामा रहेको छ । सङ्घीय व्यवस्थाको एउटा उद्देश्य केन्द्रबाट टाढा रहेका तथा विकासमा पछि परेका क्षेत्रलाई स्थानीय र प्रादेशिक तहबाट प्राथमिकताका साथ विकास गर्नु पनि हो ।
कर्णाली प्राकृतिक स्रोत र जलस्रोतका दृष्टिले ठूलो सम्भावना भएको क्षेत्र हो । यहाँका कर्णाली, हुम्ली कर्णाली, भेरीलगायत नदी तथा खोलानालालाई जलविद्युत् उत्पादनका लागि उपयोग गर्न सकिन्छ ।
जलस्रोत
कर्णाली प्रदेशमा धेरै नदी तथा खोलानाला रहेका कारण जलविद्युत् उत्पादनको ठूलो सम्भावना छ ।
स्थानीय जलविद्युत्
विभिन्न गाउँमा साना जलविद्युत् आयोजनाले विद्युत् उपलब्ध गराइरहेका छन् ।
भविष्यको सम्भावना
पर्याप्त लगानी र पूर्वाधार विकास गर्न सके कर्णालीलाई जलविद्युत् उत्पादनको प्रमुख क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.