जीवनोपयोगी सिपका रूपमा डिजिटल सिपहरू तथा सामान्य अनुसन्धान सिपहरू
तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरण
पाठ परिचय
यस पाठमा अनुसन्धानका लागि सङ्कलन गरिएको तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरण कसरी गर्ने भन्ने विषयमा अध्ययन गरिन्छ ।
सङ्कलित तथ्याङ्कलाई तयार गर्ने, सफा र व्यवस्थित गर्ने, प्रशोधन गर्ने, विश्लेषण गर्ने तथा अन्त्यमा शाब्दिक, तालिकात्मक वा चित्रात्मक रूपमा प्रभावकारी ढङ्गले प्रस्तुत गर्ने प्रक्रिया अनुसन्धानको महत्त्वपूर्ण चरण हो ।
अभ्यास
१. तलका प्रश्नहरूको अति छोटो उत्तर दिनुहोस् :
तथ्याङ्क तयारी भनेको के हो ?
विभिन्न स्रोतबाट सङ्कलन गरिएको तथ्याङ्कलाई प्रशोधन तथा विश्लेषणका लागि उपयुक्त अवस्थामा तयार गर्ने प्रक्रियालाई तथ्याङ्क तयारी (Data Preparation) भनिन्छ ।
सङ्कलित कच्चा तथ्याङ्कलाई सफा, व्यवस्थित, त्रुटिरहित र विश्लेषणयोग्य बनाउने प्रक्रिया ।
तथ्याङ्क तयारीमा गरिने मुख्य कार्यहरू :
तथ्याङ्क सफा गर्ने
व्यवस्थित गर्ने
अनावश्यक तथ्य हटाउने
त्रुटिपूर्ण तथ्य सच्याउने
शङ्कास्पद तथ्य पुनःपुष्टि गर्ने
तथ्याङ्क विश्लेषण चरणलाई किन सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चरण भनिएको हो ?
तथ्याङ्क विश्लेषण चरणमा प्रशोधित तथ्याङ्कको अध्ययन गरी अर्थपूर्ण निष्कर्ष निकालिन्छ । कच्चा वा प्रशोधित तथ्याङ्क मात्रले अनुसन्धानको उद्देश्य पूरा गर्दैन; त्यसलाई अनुसन्धानका प्रश्नसँग सम्बन्धित गरी अर्थ निकाल्नुपर्छ ।
विश्लेषणबाट प्राप्त निष्कर्षका आधारमा अनुसन्धानको नतिजा, सुझाव तथा भविष्यका योजना तयार गर्न सकिने भएकाले यो चरण अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
मुख्य कुरा
तथ्याङ्कको वास्तविक अर्थ त्यसको विश्लेषणपछि मात्र स्पष्ट हुन्छ ।
कुनै दुई गुणात्मक तथ्याङ्क प्रशोधन गर्ने कम्प्युटर सफ्टवेयरको नाम उल्लेख गर्नुहोस् ।
गुणात्मक तथ्याङ्क प्रशोधन तथा विश्लेषण गर्न प्रयोग गरिने दुई कम्प्युटर सफ्टवेयर हुन् :
ATLAS.ti
गुणात्मक अनुसन्धान सामग्रीको व्यवस्थापन र विश्लेषणमा प्रयोग हुन्छ ।
NVivo
अन्तर्वार्ता, पाठ तथा अन्य गुणात्मक सामग्रीको विश्लेषणमा प्रयोग हुन्छ ।
शाब्दिक प्रस्तुतीकरण भनेको के हो ?
सङ्कलित तथ्याङ्क तथा जानकारीलाई शब्द, वाक्य र अनुच्छेद को प्रयोग गरी व्याख्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने विधिलाई शाब्दिक प्रस्तुतीकरण (Textual Presentation) भनिन्छ ।
तथ्य तथा सूचनालाई भाषाको प्रयोग गरी वर्णन, व्याख्या र विश्लेषण गर्दै प्रस्तुत गर्ने तरिका ।
विस्तृत व्याख्या गर्न सकिन्छ ।
तथ्यको अर्थ स्पष्ट पार्न सकिन्छ ।
निष्कर्षलाई वर्णनात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।
तथ्याङ्क सङ्कलनपछि गर्नुपर्ने कार्यहरू अति महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । यस भनाइलाई तर्कसहित पुष्टि गर्नुहोस् ।
तथ्याङ्क सङ्कलनपछिका कार्यहरू अनुसन्धानका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छन्, किनकि सङ्कलन गरिएका सबै तथ्याङ्क स्वतः उपयोगी वा सही नहुन सक्छन् ।
सङ्कलनपछि तथ्याङ्कलाई तयारी, प्रशोधन, विश्लेषण तथा प्रस्तुतीकरण गर्नुपर्छ । यी चरणबाट कच्चा तथ्याङ्कलाई व्यवस्थित र अर्थपूर्ण सूचनामा परिवर्तन गरी अनुसन्धानका प्रश्नहरूको उत्तर तथा निष्कर्ष निकालिन्छ ।
तयारी
तथ्याङ्क जाँच र सफाइ
प्रशोधन
वर्गीकरण र व्यवस्थापन
विश्लेषण
अर्थ र सम्बन्ध खोजी
प्रस्तुतीकरण
नतिजा स्पष्ट रूपमा देखाउने
शाब्दिक प्रस्तुतीकरणलाई प्रभावकारी बनाउने कुनै पाँच उपायहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
शाब्दिक प्रस्तुतीकरणलाई प्रभावकारी बनाउन निम्न पाँच उपाय अपनाउन सकिन्छ :
सरल र स्पष्ट भाषा प्रयोग गर्ने
लक्षित पाठकको ज्ञान, आवश्यकता तथा चासोअनुसार बुझ्न सजिलो भाषा प्रयोग गर्नुपर्छ ।
तटस्थ रहने
व्यक्तिगत भावना, पूर्वाग्रह वा पक्षधरता झल्कने शब्द तथा अभिव्यक्तिको प्रयोगबाट बच्नुपर्छ ।
तथ्य र सङ्ख्या पुनरावलोकन गर्ने
सङ्ख्या, प्रतिशत तथा अन्य तथ्य प्रस्तुत गर्दा त्रुटि भए नभएको जाँच गरी आवश्यक सुधार गर्नुपर्छ ।
छोटो र सारगर्भित लेख्ने
अनावश्यक रूपमा लामो र जटिल वाक्यको सट्टा छोटो, स्पष्ट तथा सारगर्भित अभिव्यक्ति प्रयोग गर्नुपर्छ ।
अनावश्यक दोहोर्याइबाट बच्ने
एउटै तथ्य वा विचारलाई पटक–पटक दोहोर्याउनु हुँदैन ।
छिटो सम्झनुहोस्
चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणका कुनै पाँच प्रकारहरू उल्लेख गरी प्रत्येकको एक–एक फाइदा उल्लेख गर्नुहोस् ।
तथ्य तथा जानकारीलाई चार्ट, ग्राफ, चित्र वा अन्य दृश्य माध्यमबाट प्रस्तुत गर्ने तरिकालाई चित्रात्मक प्रस्तुतीकरण (Graphical Presentation) भनिन्छ ।
स्तम्भचित्र
Bar Chartविभिन्न समूह वा वर्गको तथ्याङ्कलाई तुलना गर्न सजिलो हुन्छ ।
रेखाचित्र
Line Graphसमयसँगै तथ्याङ्कमा भएको परिवर्तन वा प्रवृत्ति देखाउन प्रभावकारी हुन्छ ।
वृत्तचित्र
Pie Chartकुल तथ्याङ्कका विभिन्न भाग वा प्रतिशतलाई सजिलै देखाउन सकिन्छ ।
तालिका
Tableधेरै तथ्याङ्कलाई क्रमबद्ध र व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्न सजिलो हुन्छ ।
फ्लोचार्ट
Flowchartकुनै प्रक्रिया वा कार्यका चरणलाई क्रमिक रूपमा स्पष्ट देखाउन उपयोगी हुन्छ ।
| प्रस्तुतीकरण | मुख्य उपयोग | फाइदा |
|---|---|---|
| स्तम्भचित्र | वर्गहरूको तुलना | तुलना छिटो बुझ्न सकिन्छ |
| रेखाचित्र | समयअनुसार परिवर्तन | प्रवृत्ति स्पष्ट देखिन्छ |
| वृत्तचित्र | प्रतिशत वा हिस्सेदारी | समग्रको भाग तुलना गर्न सजिलो हुन्छ |
| तालिका | व्यवस्थित तथ्य प्रस्तुति | धेरै तथ्य एउटै ठाउँमा राख्न सकिन्छ |
| फ्लोचार्ट | प्रक्रियाका चरण | क्रमिक प्रक्रिया बुझ्न सजिलो हुन्छ |
मुख्य कुरा
तथ्याङ्कको प्रकृति र प्रस्तुतीकरणको उद्देश्यअनुसार उपयुक्त चार्ट, ग्राफ, तालिका वा अन्य दृश्य माध्यम छनोट गर्नुपर्छ ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.