जीवनोपयोगी सिपका रूपमा डिजिटल सिपहरू तथा सामान्य अनुसन्धान सिपहरू
तथ्याङ्क प्रशोधन र विश्लेषणमा माइक्रोसफ्ट एक्सेलको प्रयोग
पाठ परिचय
यस पाठमा तथ्याङ्क प्रशोधन र विश्लेषणमा माइक्रोसफ्ट एक्सेलको प्रयोग सम्बन्धी आधारभूत अवधारणाहरूको अध्ययन गरिन्छ । माइक्रोसफ्ट एक्सेलको प्रयोग गरी तथ्याङ्कलाई तालिकाबद्ध, प्रशोधन, गणना, विश्लेषण तथा चार्ट वा ग्राफका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।
यस पाठमा विशेष गरी मध्यक (Mean), मध्यिका (Median), स्तरीय भिन्नता (Standard Deviation) तथा कम्प्युटर सफ्टवेयर प्रयोग गरी तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा हुने फाइदाहरू अध्ययन गरिन्छ ।
अभ्यास
१. तलका प्रश्नहरूको अति छोटो उत्तर दिनुहोस् :
माइक्रोसफ्ट एक्सेलको छोटो परिचय दिनुहोस् ।
माइक्रोसफ्ट एक्सेल (Microsoft Excel) माइक्रोसफ्टद्वारा विकसित एक लोकप्रिय स्प्रेडसिट (Spreadsheet) सफ्टवेयर हो । यसको प्रयोग तथ्याङ्क प्रविष्टि, व्यवस्थापन, गणना, प्रशोधन, विश्लेषण तथा प्रस्तुतीकरणका लागि गरिन्छ ।
एक्सेलमा पङ्क्ति (Row), स्तम्भ (Column) र सेल (Cell) को प्रयोग गरी तथ्याङ्कलाई व्यवस्थित रूपमा राख्न सकिन्छ । विभिन्न Formula तथा Function प्रयोग गरी गणना गर्न र Chart तथा Graph मार्फत नतिजा प्रस्तुत गर्न पनि सकिन्छ ।
माइक्रोसफ्ट एक्सेलका प्रमुख प्रयोगहरू :
तथ्याङ्क तालिकाबद्ध गर्ने
गणना गर्ने
तथ्याङ्क प्रशोधन गर्ने
तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने
चार्ट तथा ग्राफ बनाउने
नतिजा व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्ने
मध्यक भनेको के हो ?
मध्यक (Mean) भनेको कुनै तथ्याङ्कीय समूहको औसत मान हो । यसले तथ्याङ्कको केन्द्रीय प्रवृत्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्छ ।
मध्यक निकाल्न सबै तथ्यहरूको योगफललाई तथ्यहरूको कुल सङ्ख्याले भाग गरिन्छ ।
x̄ = मध्यक
Σx = सबै तथ्यहरूको योगफल
n = तथ्यहरूको कुल सङ्ख्या
उदाहरण
१०, २०, ३०, ४० र ५० को मध्यक निकाल्दा :
त्यसैले उक्त तथ्याङ्कको मध्यक ३० हुन्छ ।
=AVERAGE(A1:A5)
स्तरीय भिन्नताले के मापन गर्छ ?
स्तरीय भिन्नता (Standard Deviation) तथ्याङ्कको समूहमा रहेका मानहरू मध्यकबाट कति मात्रामा छरिएका वा फैलिएका छन् भन्ने मापन गर्ने तथ्याङ्कीय सूचक हो ।
तथ्यहरू नजिक
तथ्याङ्कका अधिकांश मान मध्यकको नजिक रहेको जनाउँछ ।
तथ्यहरू बढी फैलिएका
तथ्याङ्कका मानहरू मध्यकबाट धेरै टाढासम्म फैलिएको जनाउँछ ।
S = स्तरीय भिन्नता
x = प्रत्येक तथ्यको मान
x̄ = मध्यक
n = तथ्यहरूको सङ्ख्या
=STDEV.S(A1:A10)
माइक्रोसफ्ट एक्सेल प्रयोग गरी मध्यिका निकाल्ने तरिका लेख्नुहोस् ।
मध्यिका (Median) भनेको तथ्याङ्कलाई सानोबाट ठूलो वा ठूलोबाट सानो क्रममा राख्दा बीचमा पर्ने मान हो ।
माइक्रोसफ्ट एक्सेलमा मध्यिका निकाल्न MEDIAN Function प्रयोग गरिन्छ ।
Excel मा मध्यिका निकाल्ने चरणहरू :
तथ्याङ्क प्रविष्ट गर्नुहोस्
आवश्यक तथ्याङ्कलाई Excel Worksheet का सेलहरूमा प्रविष्ट गर्नुहोस् ।
परिणाम चाहिएको सेल छनोट गर्नुहोस्
मध्यिकाको परिणाम देखाउन चाहेको खाली सेलमा क्लिक गर्नुहोस् ।
बराबर चिह्न लेख्नुहोस्
चयन गरिएको सेलमा = टाइप गर्नुहोस् ।
MEDIAN Function प्रयोग गर्नुहोस्
MEDIAN( लेखी मध्यिका निकाल्नुपर्ने
सेलहरूको Range छनोट गर्नुहोस् ।
Formula पूरा गर्नुहोस्
उदाहरणका लागि :
Enter थिच्नुहोस्
अन्त्यमा Enter की थिच्दा चयन गरिएको तथ्याङ्कको मध्यिका उक्त सेलमा देखिन्छ ।
=MEDIAN(A1:A5)
30
सम्झनुहोस्
तथ्याङ्क Excel मा पहिल्यै क्रमबद्ध नभए पनि MEDIAN Function ले मध्यिका गणना गर्न सक्छ ।
मानिसले आफैँ गणना गर्नुभन्दा कम्प्युटर सफ्टवेयर प्रयोग गरी तथ्याङ्क प्रशोधन र विश्लेषण गर्दा के–के फाइदा हुन्छ ? कम्तीमा पाँच बुँदामा लेख्नुहोस् ।
मानिसले आफैँ गणना गर्नुभन्दा कम्प्युटर सफ्टवेयर प्रयोग गरी तथ्याङ्क प्रशोधन तथा विश्लेषण गर्दा निम्न प्रमुख फाइदाहरू हुन्छन् :
समयको बचत
ठूलो परिमाणको तथ्याङ्कलाई सफ्टवेयरले छोटो समयमा प्रशोधन तथा विश्लेषण गर्न सक्छ, जसले अनुसन्धानकर्ताको समय बचत गर्छ ।
शुद्धता र विश्वसनीयता
सही तथ्याङ्क, Formula र Function प्रयोग गरिएको अवस्थामा सफ्टवेयरले हातैले गणना गर्दा हुने मानवीय त्रुटि कम गर्न मद्दत गर्छ र नतिजालाई बढी विश्वसनीय बनाउन सहयोग गर्छ ।
समय र श्रम लागतमा कमी
धेरै तथ्याङ्क हातैले गणना तथा व्यवस्थापन गर्न लाग्ने समय र जनशक्ति सफ्टवेयरको प्रयोगले कम गर्न सकिन्छ ।
जटिल गणनामा सहजता
मध्यक, मध्यिका, स्तरीय भिन्नता, प्रतिशत, सहसम्बन्ध तथा अन्य तथ्याङ्कीय गणना Formula वा Function प्रयोग गरी सजिलै गर्न सकिन्छ ।
विश्लेषण र प्रस्तुतीकरणमा सहजता
तथ्याङ्कलाई तालिकाबद्ध, क्रमबद्ध तथा विश्लेषण गर्नुका साथै Chart र Graph प्रयोग गरी नतिजालाई आकर्षक तथा बुझ्न सजिलो रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।
Discussion
Share a helpful question, idea, or explanation with other students.