‘साकार सपना’ कथाको पात्र कथाको उद्देश्यअनुसार पृथ्वीनारायण शाहको सपना साकार पार्न नदिने खलपात्र अर्थात् नकारात्मक चरित्रको पात्रका रूपमा रहेको छ । कथाको महत्त्वपूर्ण भूमिकामा रहेको गोल्डिङ कथामा द्वन्द्व सिर्जना गर्ने पात्र पनि हो । ऊ केवल अङ्ग्रेजहरूको योजनाअनुसार कार्य गर्ने र अङ्ग्रेजको मात्र फाइदा हेर्ने स्वार्थी पात्र पनि हो । ऊ मल्ललाई सहयोग गरेर नेपाललाई कब्जा गरी तिब्बतसम्म व्यापार बढाउन चाहन्छ । त्यसैले उसले पृथ्वीनारायण शाहलाई धम्कीपूर्ण पत्र लेखेको छ ।

प्रस्तुत कथांश ‘साकार सपना’ शीर्षकको ऐतिहासिक कथाबाट साभार गरिएको हो । यस कथाका कथाकार गणेशप्रसाद भट्टराई हुन् । गोरखाली फौजबाट ज्यान जोगाई भागेपछि थप सहयोग माग्ने सन्दर्भमा माथिको भनाइ किनलकले रम्बोल्डलाई पत्र लेख्दै भनेका हुन् ।

किनलकको नेतृत्वलाई मल्ल राजालाई सहयोग गर्न आएको अङ्ग्रेज फौजमाथि गोरखाली फौजले अचानक आक्रमण गर्दछन् । गोरखाली फौजसँग परम्परागत हातहतियार मात्र भएकाले अङ्ग्रेज फौजसँग युद्ध जित्नु चानचुने कुरा थिएन । त्यसबेला अङ्ग्रेजसँग युद्ध लड्ने कुरा धेरै राजाहरूले सोच्नसम्म पनि सक्दैनथे । यस्तोमा गोरखाली फौजको युद्ध रणनीतिका कारण सहजै अङ्ग्रेजलाई हराउन सफल भएका थिए । गोरखाली फौजले एक्कासी अङ्ग्रेज फौजमाथि आक्रमण मात्र गरेनन्, मातेको अर्नाको सिङमा राँको बालेर जङ्गलमा छाडिदिने काम गरे । अरिङ्गाल र बच्छिउँका गोला बिच्काइदिए । सिस्नुले पोलेर हैरान पायो । यसरी नेपाली फौजसँग हारेर किनलक ज्यान जोगाई भागेपछि रम्बोल्डलाई पत्र लेख्दै माथिको कुरा अभिव्यक्त गरेको हो ।

यसप्रकार माथिको कथांशमा कथाकारले गोरखाली फौजले सेनाका साथै जनावर, किरा र बिरुवाको प्रयोग गरी युद्ध गरेका र सोबाट अङ्ग्रेज फौज पनि चकित र त्रसित हुँदै ज्यान जोगाएर भागेको कुरा स्पष्ट पारेका छन् ।

पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुर विजय गरेपछि जयप्रकाश मल्लको दिमागमा खतराको घण्टी बजेको हुन्छ । उनले भक्तपुर र ललितपुरसँग यसबारेमा कुरा गरी सहयोग माग्छन् । त्यस वेला नेपाल खाल्डामा बस्ने एक पादरीले अङ्ग्रेजसँग सहयोग माग्ने सल्लाह दिन्छन् । सोही सल्लाहबमोजिम उनले सैनिक सहयोग माग्दै पत्र लेख्छन् । सेक्रेटरीले पत्र पढाएर गोल्डिङलाई सुनाएपछि गोल्डिङले दाहिने हातले टेबुलमा ठोक्न पुगे । उनले मल्ल राजालाई सहयोग गरेका आफ्नो खर्च पनि नलाग्ने र तिब्बत हुँदै चीनसम्म व्यापार बढाउने बारेमा सोच्दछन् ।

उता पृथ्वीनारायण शाहले जसमार्फत यी सबै कुरा बुझिरहेका हुन्छन् । एक दिन आफ्ना सपनाको बारेमा कुरा गरिरहेका हुन्छन् । अङ्ग्रेजले पठाएको धम्कीपूर्ण पत्र पृथ्वीनारायण शाहले खोलेर पढ्नासाथ च्यातेर अँगेनामा हालिदिन्छन् । उता सिन्धुली गढीको बाटो हुँदै अङ्ग्रेज फौज नेपाल आउँछ । कुहिरो लागेकाले बाटो हिँड्न उनीहरूलाई सहज हुँदैन । त्यसैबिचमा गोरखाली सेनाले आक्रमण गरी अर्ना, अरिङ्गाल, बच्छिउँ बिच्काएर अङ्ग्रेज फौजला भागाभाग बनाउँछन् ।

रातभरि अङ्ग्रेजलाई लखेटिरहन्छन् । गोरखाली सेना हतियारसहित पृथ्वीनारायणकहाँ पुग्छन् । आफ्ना सपना पूरा गरेकोमा पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाली फौजको प्रशंसा गर्छन् ।

गणेशप्रसाद भट्टराईद्वारा रचित ‘साकार सपना’ ऐतिहासिक विषयवस्तुमा आधारित कथा हो । यस कथामा कथाकारले नेपाल एकीकरणको एउटा ऐतिहासिक सन्दर्भमार्फत राष्ट्रिय चेतना जागृत गर्ने उद्देश्य राखेका छन् । यसका साथै गोरखाली फौजको वीरताको खुलेर प्रशंसासमेत गरेका छन् । पृथ्वीनारायण शाहले सपना देखेको र उक्त सपनालाई गोरखाली फौजले साकार पारेको सन्दर्भ कथामा मुख्य रूपमा अभिव्यक्त भएको छ ।

मल्ल राजा र अङ्ग्रेजका बिचमा भएका सबै गतिविधि जासुसीमार्फत पृथ्वीनारायण शाहले बुझिरहेका थिए । मल्ल राजाको सहयोगका लागि अङ्ग्रेज फौज आएमा कहाँ र कसरी आक्रमण गर्ने भन्नेबारेमा पनि उनले योजना बनाएर कार्य गरेका थिए । एक दिन आफूले राम्रो सपना देखेको बारेमा उनी कुरा गरिरहेका हुन्छन् र आफ्नो सपना पूरा हुने बारेमा आफ्ना विश्वासपात्रसँग बताइरहेका थिए । द्वारेले अङ्ग्रेजले पठाएको धम्कीपूर्ण पत्र दिएर गएपछि पृथ्वीनारायण शाहले खोलेर पढे अनि च्यातेर अँगेनामा हालिदिए ।

उता सिन्धुली गढीको बाटो हुँदै अङ्ग्रेज फौज नेपाल आउँछ। कुहिरो लागेकाले बाटो हिँड्न उनीहरूलाई सहज हुँदैन । त्यसैबिचमा गोरखाली सेनाले आक्रमण गरी अर्ना, अरिङ्गाल, बच्छिउँ बिच्काएर अङ्ग्रेज फौजलाई भागाभाग बनाउँछन् । रातभरि अङ्ग्रेजलाई लखेटिरहन्छन् । गोरखाली सेना हतियारसहित पृथ्वीनारायणकहाँ पुग्छन् । आफ्ना सपना पूरा गरेकोमा पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाली फौजको प्रशंसा गर्छन् ।

यसप्रकार पृथ्वीनारायण शाहले देखेको सपना उनका विश्वासपात्रहरू वंशु गुरुङ, वंशराज पाण्डे, वीरभद्रको सहायतामा पृथ्वीनारायण शाहले पूरा गरे । उनले आफ्नो सपना पूरा गर्न सहयोग गर्ने वंशु गुरुङलगायतका गोरखाली फौजको प्रशंसासमेत गरे ।