‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठमा प्राकृतिक विपत्तिप्रति सतर्कता अपनाउनुपर्ने विषय उठाइएको छ । चिठी गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकका सम्पादकलाई सम्बोधन गरेर लेखिएको छ ।

नेपालमा भुइँचालो, बाढीपहिरो, आँधीबेहरी, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि तथा अनावृष्टिजस्ता विपत्ति आउने गरेका छन् । अव्यवस्थित बसोबास, वनजङ्गल विनाश, नदीदोहन, नदीखोला क्षेत्रको अतिक्रमण र योजनाबद्ध विकासको अभावले प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम झन् बढाउने कुरा पाठमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

विपत्तिबाट जोगिन व्यवस्थित बस्ती विकास, वातावरण संरक्षण, नदी तथा वनजङ्गल अतिक्रमण रोक्ने, जनचेतना फैलाउने तथा पूर्वतयारी अपनाउने कुरामा जोड दिइएको छ ।

चरक्क, फ्याँक्कफ्याँक्क, चिटचिट, कक्रक्क, बरर, क्वाँक्वाँ, टुप्लुक्क, दनदनी, भुलुक्क, तरर, घटघटी, हस्याङफस्याङ, घ्याच्च र फटाफट ।

धुतुक्क : साथी विदेश जाने कुरा सुन्दा ऊ धुतुक्क भयो ।

च्वास्स : घाउमा औषधि लगाउँदा च्वास्स पोल्यो ।

टुप्लुक्क : हामी कुरा गरिरहेका बेला दाइ टुप्लुक्क आइपुग्नुभयो ।

निथ्रुक्क : पानीमा भिजेर उसको कपडा निथ्रुक्क भयो ।

खुरुक्क : शिक्षकले बोलाएपछि ऊ खुरुक्क कक्षामा गयो ।

टप्प : चराले टप्प फल टिप्यो ।

लहलह : खेतमा धान लहलह झुलेको छ ।

टुकुटुकु : सानो बच्चा टुकुटुकु हिँड्न थालेको छ ।

अव्यवस्थित, अतिक्रमण, योजनाबद्ध, भौगोलिक, अवस्था, क्षति, अतिवृष्टि, सङ्कट ।

गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकको कार्यालय धर्मपथ, काठमाडौं मा छ ।

प्राकृतिक विपत्तिप्रति सर्वसाधारणलाई सचेत गराउन, पूर्वतयारी अपनाउन तथा सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउनु चिठी लेख्नुको मुख्य प्रयोजन हो ।

भुइँचालोले घर, भवन तथा अन्य संरचना भत्काई धनजनको ठूलो क्षति गर्न सक्छ ।

प्राकृतिक विपत्तिबाट मानिसको ज्यान जान सक्छ, घाइते हुन सक्छन्, घरबस्ती नष्ट हुन्छन्, खेतीबाली तथा पशुधनमा क्षति पुग्छ र सडक, पुललगायतका भौतिक संरचना बिग्रन्छन् ।

सम्पादकलाई लेखिने चिठीमा सामान्यतया निम्न अङ्ग हुन्छन् :

1. मिति
2. सम्पादक तथा पत्रिकाको नाम र ठेगाना
3. विषय
4. सम्बोधन
5. समस्याको परिचय
6. मुख्य विषयवस्तु तथा कारण
7. समाधान वा सुझाव
8. सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण
9. चिठी लेख्ने व्यक्तिको नाम र ठेगाना

भुइँचालो, बाढीपहिरो, आँधीबेहरीजस्ता प्राकृतिक विपत्ति ठ्याक्कै कहिले आउँछन् भन्ने कुरा मानिसले पहिले नै निश्चित रूपमा थाहा पाउन सक्दैन । यस्ता घटना अकस्मात् आउन सक्ने भएकाले सधैँ सचेत र पूर्वतयार रहनुपर्छ भन्ने यसको तात्पर्य हो ।

विकट भौगोलिक अवस्था, अव्यवस्थित बसोबास, वनजङ्गल विनाश, नदीदोहन, नदी तथा खोला क्षेत्रको अतिक्रमण र योजनाबद्ध विकासको अभावका कारण प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम बढेको छ ।

प्राकृतिक विपत्तिले मानिसको ज्यान लिन सक्छ, घाइते बनाउन सक्छ र घरबस्ती नष्ट गर्न सक्छ । यसबाट खाद्यान्न, खानेपानी तथा आवासको समस्या उत्पन्न हुन्छ । बाटोघाटो, पुल, विद्युत् र सञ्चार प्रणाली बिग्रँदा मानिसको दैनिक जीवन थप कठिन बन्छ ।

व्यवस्थित बस्ती विकास गर्नुपर्छ, नदीखोला तथा वनजङ्गल अतिक्रमण गर्नु हुँदैन, वातावरण संरक्षण गर्नुपर्छ र जोखिमयुक्त क्षेत्रमा अनियन्त्रित निर्माण रोक्नुपर्छ । साथै प्राकृतिक विपत्तिबारे जनचेतना फैलाउँदै पूर्वतयारी र उद्धारसम्बन्धी योजना बनाउनुपर्छ ।

(क) नेपालमा देखिने प्रमुख प्राकृतिक विपत्ति के के हुन् ?

(ख) प्राकृतिक विपत्ति बढ्नुका मानवीय कारण के के हुन् ?

(ग) विपत्तिबाट धनजनको क्षति कम गर्न के गर्न सकिन्छ ?

(घ) प्राकृतिक विपत्तिसम्बन्धी जनचेतना किन आवश्यक छ ?

विद्यालयबाट हामीले विभिन्न समयमा यस्ता निर्देशन पाउने गरेका छौँ :

• समयमै विद्यालय आउनु ।
• विद्यालयको पोसाक सफा र व्यवस्थित लगाउनु ।
• कक्षामा अनुशासन कायम गर्नु ।
• गृहकार्य नियमित रूपमा पूरा गर्नु ।
• परीक्षामा अनुचित काम नगर्नु ।
• विद्यालय परिसर सफा राख्नु ।
• खेलकुद तथा अतिरिक्त क्रियाकलापमा नियम पालना गर्नु ।
• शैक्षिक भ्रमणमा शिक्षकको निर्देशन मान्नु ।
• विद्यालयका सामग्री सुरक्षित राख्नु ।

(क) दीपा सरासर घर जान्छे ।

(ख) मोहन हलेसीको दर्शन गरोस् ।

(ग) तिमी अहिले नै बहिनीलाई चिठी लेख ।

(घ) पर्यटकको आगमनले आम्दानी बढ्ला ।

(ङ) उनी यस पटकको परीक्षामा सफल होऊन् ।

(च) सविना मिहिनेत गरे उनी सफल हुन्थिन् ।

(छ) हरि घर जान्छ ।

(ज) पानी परे बाली सप्रन्छ ।

(झ) तिमी राम्ररी पढ ।

तिमीसँग १,००० रुपैयाँ होला । तिमी त्यो पैसा लिएर पसल जाउला । तिमीसँग बहिनी पनि जालिन् । दुवै जना मिलेर किनमेल गरौला । तिमी तेल, मसला र नुन बोकौला । बहिनी आलु र दाल बोक्लिन् । तिमीहरू सरासर घरमा आएर परियोजना कार्य गरौला । तिमीहरूको काम देखेर आमाबुवा खुसी हुनुहोला ।

मेरो साथी सुमन नियमित विद्यालय जान्छ । ऊ भविष्यमा राम्रो विद्यार्थी बनोस् भन्ने मेरो इच्छा छ । म उसलाई “नियमित रूपमा पढ् र समयको सदुपयोग गर्” भन्छु । उसले निरन्तर मेहनत गरे भविष्यमा राम्रो सफलता पाउला । ऊ समयमै अध्ययन गरे परीक्षामा राम्रो नतिजा आउँथ्यो । यसैले ऊ मेहनती, मिलनसार र अनुशासित साथी हो ।

(क) सफलता साथीहरू सँग घुम्न गइन् ।

(ख) अहिले कति बज्यो होला ?

(ग) तिमी लाई सुन्नु भएको छ ।

(घ) यो किताब रामकलाका लागि हो ।

(ङ) यहाँ जो जो आए पनि राम्रा राम्रा काम गर्नुपर्छ ।

हामीले आफूसँग भएको प्रतिभा प्रदर्शन गर्न लाज मान्नु हुँदैन है । कसैले गीत गाउन जानेको हुन्छ । कोही नाच्न सिपालु हुन्छन् । कोही बाजा बजाउन जान्दछन् । कोही कोही अझ नाच्न, गाउन र बाजा बजाउनै सिपालु हुन्छन् । तपाईंहरूमा पनि यस्ता विभिन्न प्रतिभा होलान् ।

एक व्यक्ति वा स्थानबाट अर्को व्यक्ति वा स्थानमा सूचना, विचार, सन्देश तथा जानकारी आदानप्रदान गर्ने प्रक्रियालाई सञ्चार भनिन्छ ।

रेडियो, टेलिभिजन र इन्टरनेट ।

सूचना, समाचार, विचार तथा सन्देश छिटो र प्रभावकारी रूपमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुर्‍याउन सञ्चार माध्यमको प्रयोग गरिन्छ ।

सञ्चार प्रविधिले टाढाका मानिसलाई छोटो समयमा जोड्न, सूचना आदानप्रदान गर्न, अध्ययन, व्यापार, सभा तथा अन्य धेरै काम सजिलै गर्न सम्भव बनाएको छ । यसैले सञ्चार प्रविधिलाई वैज्ञानिक वरदान मानिन्छ ।

इन्टरनेटको सही उपयोग र सिकाइ

इन्टरनेट आधुनिक समयको महत्त्वपूर्ण सूचना तथा सञ्चार माध्यम हो । यसलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्न सके विद्यार्थीले आफ्नो अध्ययनलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सक्छन् ।

इन्टरनेटबाट शैक्षिक भिडियो हेर्न, अनलाइन पुस्तक तथा लेख पढ्न, नयाँ शब्दको अर्थ खोज्न, विज्ञानका प्रयोग हेर्न, नक्सा तथा चित्र अध्ययन गर्न र आफूलाई नबुझेका विषयमा थप जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

तर इन्टरनेटको अनावश्यक प्रयोगले समयको दुरुपयोग, लत, ध्यान भङ्ग तथा गलत सूचनाको समस्या निम्त्याउन सक्छ । त्यसैले अध्ययनका लागि निश्चित समय छुट्याउने, विश्वसनीय स्रोत प्रयोग गर्ने, व्यक्तिगत जानकारी सुरक्षित राख्ने र मनोरञ्जनभन्दा सिकाइलाई प्राथमिकता दिने बानी बसाल्नुपर्छ ।

यसरी उद्देश्यपूर्ण र जिम्मेवार ढङ्गले इन्टरनेट प्रयोग गरे विद्यार्थीको ज्ञान, सीप, खोज क्षमता तथा स्वअध्ययन गर्ने बानी विकास हुन्छ । त्यसैले इन्टरनेटलाई समय बिताउने साधन होइन, ज्ञान र सिकाइ बढाउने माध्यम का रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ ।