मौलिक शब्द :

अक्षर, ज्ञान, शरीर, शृङ्खला, परीक्षा, वस्तु, ब्रह्माण्ड, वरिष्ठ, समूह, छिमेकी, राडीपाखी ।

आगन्तुक शब्द :

फोटो, रेडियो, डकर्मी, चाउचाउ, दुनियाँ, वकिल, स्कुल, छ्यामा, पोसाक, इन्टरनेट, सुकुल, सरकार, गरिब ।

मौलिक शब्द

बिहान : म बिहान सबेरै उठ्छु ।

पानी : हामीले नियमित रूपमा सफा पानी पिउनुपर्छ ।

आमा : मेरी आमाले भ्रमणका लागि खाजा तयार गरिदिनुभयो ।

बुबा : बुबाले मलाई विद्यालयसम्म पुर्‍याइदिनुभयो ।

घर : भ्रमण सकेर हामी बेलुका घर फर्कियौँ ।

आगन्तुक शब्द

बस : हामी शैक्षिक भ्रमणमा बसबाट गयौँ ।

जिप : जङ्गल सफारीका लागि हामी जिपमा चढ्यौँ ।

टिकट : निकुञ्ज प्रवेश गर्न हामीले टिकट लियौँ ।

फोटो : शिक्षकले बाघको फोटो खिच्नुभयो ।

होटल : भ्रमणका क्रममा हामी होटलमा बस्यौँ ।

प्रस्थान, द्रुतगति, पर्यटक, प्रजनन, राष्ट्रियता, दरबार, वास्तुकला, विद्यालय, उद्गम, संरक्षण ।

दैनिकी बिहान सबेरै उठेर नियमित काम पूरा गरी विद्यालयबाट तीन दिने शैक्षिक भ्रमणमा जान तयारी गरेको प्रसङ्गबाट सुरु भएको छ ।

बाघका केही फोटो राजकुमार गुरुले खिच्नुभएको थियो ।

अशोक स्तम्भमा रहेको शिलालेखले गौतम बुद्धको जन्म र जन्मस्थान लुम्बिनी भएको कुरा प्रमाणित गर्ने प्राचीन आधार प्रदान गर्छ ।

टुँडिखेल क्षेत्रमा नेवारी शैलीका परम्परागत घरहरू हेर्न पाइन्छन् ।

भ्रमण सफल, सुखद र अविस्मरणीय भएको उल्लेख गर्दै, शिक्षक तथा विद्यालय व्यवस्थापन समितिलाई धन्यवाद दिई यात्राका सम्झना र मनमा नयाँ ऊर्जा लिएर सुत्न गएको प्रसङ्गमा दैनिकी टुङ्गिएको छ ।

टुँडिखेल वरिपरि रहेका नेवारी शैलीका परम्परागत घरहरूका कारण त्यो क्षेत्र सुन्दर देखिन्थ्यो ।

पाल्पा दरबारको प्रवेशद्वार भव्य र अत्यन्त आकर्षक थियो ।

पाल्पा दरबारमा ६३ ओटा कोठा रहेका थिए ।

संग्रहालयमा सेनवंशी राजाहरूको वंशावली पढ्न पाइन्छ ।

जङ्गल सफारी सुरु गर्नुअघि पथप्रदर्शकले आफूखुसी जिपबाट ओर्लन नपाइने, ठूलो आवाज गर्न नहुने र जङ्गली जनावरबाट जोगिन विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने कुरा बताएका थिए । यी कुरा सुन्दा जङ्गलभित्र हुन सक्ने जोखिम सम्झेर दैनिकीकारलाई डर लागेको थियो ।

ती भग्नावशेष गौतम बुद्धको जन्मस्थलसँग सम्बन्धित ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक प्रमाण भएकाले भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित राखिएका छन् ।

बुद्धका पाइला भएको शिलालाई सिसाको फ्रेमभित्र राखेर सुरक्षित गरिएको रहेछ ।

तानसेन दरबार संग्रहालयमा सेनवंशी राजाहरूका चित्र, पाल्पाका ऐतिहासिक स्थलका तस्बिर, पुराना ढेकी, माटाका भाँडाकुँडा, बाँसका सामग्री, ढिकी, हँसिया, जुवा, वाद्यवादन सामग्री, मगर समुदायका भेषभूषा तथा गरगहनालगायतका पुरातात्त्विक वस्तु हेर्न पाइन्छन् ।

लुम्बिनी गौतम बुद्धको जन्मस्थल भएकाले विश्वभरिका मानिसका लागि धार्मिक, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थान हो । बुद्धले संसारलाई शान्ति, अहिंसा, करुणा र मानवताको सन्देश दिएका थिए ।

लुम्बिनी भ्रमण गर्दा अनेक देशबाट आएका, फरक धर्म, जात र संस्कृतिका पर्यटकहरू एउटै ठाउँमा बुद्धका जीवनसँग सम्बन्धित स्थलको अवलोकन गरिरहेका देखिन्छन् । उनीहरू मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ तथा अन्य पवित्र स्थलको दर्शन गर्दै बुद्धको दर्शन र शान्तिको सन्देश अनुभूति गर्न चाहन्छन् ।

यसैले फरक पहिचान भएका मानिसहरू पनि बुद्धको शान्ति र मानवताको साझा सन्देशबाट एकताबद्ध भएको देखिन्छ ।

वैशाख १५ गते विद्यालयबाट तीन दिने शैक्षिक भ्रमण सुरु भयो । विद्यार्थी र शिक्षकहरू गोरखाबाट बसमा प्रस्थान गरी आँबुखैरेनी र मुग्लिन हुँदै सौराहा पुगे । यात्राका क्रममा नदी, पहाड, हरियाली र प्राकृतिक दृश्यको अवलोकन गरियो ।

सौराहा पुगेपछि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबारे जानकारी लिइयो । त्यसपछि जिपबाट जङ्गल सफारी गर्दै विभिन्न वन्यजन्तु, चराचुरुङ्गी तथा प्राकृतिक वातावरणको अवलोकन गरियो । घडियाल तथा अन्य वन्यजन्तु संरक्षण र प्रजनन केन्द्रसमेत हेरियो ।

साँझ सौराहामा थारु समुदायको परम्परागत नृत्य हेरेर होटलमा फर्की पहिलो दिनको भ्रमण पूरा गरियो । यसरी पहिलो दिन प्राकृतिक, सांस्कृतिक र शैक्षिक अनुभवले भरिएको थियो ।

लुम्बिनी भगवान् गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो । बुद्धले विश्वलाई शान्ति, अहिंसा, करुणा, मैत्री र मानवताको सन्देश प्रदान गरेका थिए । उनका विचारले संसारका लाखौँ मानिसलाई शान्तिपूर्ण जीवनतर्फ प्रेरित गरेको छ ।

लुम्बिनीमा मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ, प्राचीन भग्नावशेष तथा विभिन्न देशले निर्माण गरेका बौद्ध विहार रहेका छन् । यहाँ विश्वका अनेक देश, धर्म र संस्कृतिका मानिस शान्तिको खोजीमा आउँछन् । यसैले बुद्धको जन्म र उनको विश्वशान्तिको सन्देशसँग जोडिएको लुम्बिनीलाई शान्तिको उद्गम स्थल मानिन्छ ।

म बिहान छ बजे उठ्छु । उठेपछि मुख धोएर मनतातो पानी पिउँछु र केही समय व्यायाम गर्छु । त्यसपछि नुहाएर विद्यालयका लागि तयार हुन्छु । बिहानको खाना खाएर समयमै विद्यालय जान्छु ।

विद्यालयबाट फर्किएपछि केही समय आराम गर्छु । त्यसपछि गृहकार्य पूरा गर्छु र आवश्यक विषयको अध्ययन गर्छु । साँझ परिवारका सदस्यसँग समय बिताउँछु । रातिको खाना खाएपछि भोलिको पढाइका लागि तयारी गरेर समयमै सुत्छु ।

(क) सबै विद्यार्थी मिहिनेतसाथ गृहकार्य गर्छन् ।

(ख) पारसले राम्रो चित्र बनाएछ ।

(ग) तपाईं कहाँ बस्नुहुन्थ्यो ?

(घ) समिरा भोलि वक्तृत्वकलामा भाग लिन बारा पुग्दै हुनेछिन् ।

(ङ) हजुरआमाले मलाई कथा सुनाउनुभएको छ ।

(क) उच्च आदर :
तँ गीत असाध्यै राम्रोसँग गाउँछस् ।
→ तपाईं गीत असाध्यै राम्रोसँग गाउनुहुन्छ ।

(ख) स्त्रीलिङ्ग :
सानो बाबुले फूल रोप्यो ।
→ सानी नानीले फूल रोपी ।

(ग) एकवचन :
हामी वनभोज जाँदै छौँ ।
→ म वनभोज जाँदै छु ।

(घ) तृतीय पुरुष :
म क्रिकेट खेल्छु ।
→ ऊ क्रिकेट खेल्छ ।

(ङ) अकरण :
उपमा सधैँ टेलिभिजनमा समाचार हेर्छे ।
→ उपमा सधैँ टेलिभिजनमा समाचार हेर्दिन ।

(च) प्रथम पुरुष :
उनीहरू फुटबलमा विजयी भए ।
→ हामी फुटबलमा विजयी भयौँ ।

क, ख, ग, घ वर्णअघि नासिक्य वर्ण आवश्यक पर्दा ङ, च, छ, ज, झ अघि ञ, ट, ठ, ड, ढ अघि ण, त, थ, द, ध अघि न र प, फ, ब, भ अघि म प्रयोग गरिन्छ ।

शङ्कर चञ्चल स्वभावका छन् । उनी प्रतिभासम्पन्न विद्यार्थी हुन् । उनी मञ्चमा गएर विद्यालयमा हुने कार्यक्रम सञ्चालन गर्छन् । उनी भित्तेपत्रिकाका स्तम्भकार हुन् । उनका लेखरचना वाङ्मयीय हुन्छन् ।

मानिसलाई आवश्यक खाद्यान्न उत्पादन गर्ने मुख्य क्षेत्र कृषि क्षेत्र हो ।

कृषिका लागि उर्वर भूमि, पानी वा सिँचाइ, उपयुक्त बीउबिजन, मल, श्रम, कृषि औजार तथा उपयुक्त मौसमको आवश्यकता पर्छ ।

नेपालमा विविध हावापानी, उर्वर भूमि, जलस्रोत र विभिन्न प्रकारका बाली उत्पादन गर्न सकिने भौगोलिक अवस्था रहेकाले कृषिजन्य वस्तुको उत्पादन र व्यवस्थापनमा ठूलो सम्भावना देखिन्छ ।

नेपालको विविध भूगोल, हावापानी, कृषिजन्य विविधता र विभिन्न स्थानीय उत्पादन नेपालका लागि गौरवका विषय हुन् ।

नेपालको कृषिक्षेत्रबाट धान, मकै, गहुँ, कोदो, फापर, जौ, आलु, दलहन तथा विभिन्न प्रकारका तरकारी र फलफूल उत्पादन हुन्छन् ।

तिहार नेपालीहरूको प्रमुख चाडमध्ये एक हो । यो पर्व पाँच दिनसम्म विभिन्न रूपमा मनाइन्छ । काग तिहार, कुकुर तिहार, गाई तिहार तथा लक्ष्मी पूजा, गोवर्धन पूजा र भाइटीका यस पर्वका मुख्य दिन हुन् ।

तिहारमा घर सफा गरी बत्ती र फूलले सजाइन्छ । लक्ष्मी पूजाका दिन धनकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ । देउसीभैलो खेल्ने परम्पराले समुदायमा आपसी सहयोग, मित्रता र मनोरञ्जन बढाउँछ । भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाई दीर्घायु र सफलताको कामना गर्छन् ।

तिहारले परिवारका सदस्यलाई नजिक ल्याउनुका साथै पशुपक्षीप्रति सम्मान, प्रकृतिप्रेम, भाइचारा र सामाजिक सद्भावको सन्देश दिन्छ ।